داستان کساء و مدارک آن:

س: یکی از رخدادها در رابطه با خاندان رسالت ، و مقام ارجمند آنها، ماجرای کساء است که به حدیث کساء معروف است، و در آخر مفاتیح الجنان به طور مشروح ذکر شده، و در آغاز آن آمده: «به سند صحیح از جابر بن عبدالله انصاری از حضرت فاطمه زهرا (س) نقل شده است » که متن آن در حدود پنج صفحه از مفاتیح الجنان را فراگرفته است .

این سؤال مطرح شده و می شود که آیا این حدیث از نظر سند، صحت دارد یا نه؟

ج: خلاصه حدیث کساء این است که به نقل جابر انصاری، حضرت زهرا (س) فرمود: روزی به حضور پدرم رسول خدا (ص) رفتم، به من سلام کرد، جواب سلامش را دادم فرمود: در بدنم احساس ضعف می کنم، گفتم: ای بابا پناه می دهم تو را به خدا از ضعفی که به شما عارض شده است . فرمود: ای فاطمه! کساء (روپوش) یمانی را بیاور مرا به آن بپوشان، من آن را آوردم و بدن آن حضرت را پوشاندم، نگاه به چهره رسول خدا (ص) نمودم، دیدم همانند ماه شب چهارده می درخشد . پس از لحظه ای پسرم حسن (ع) آمد و سلام کرد و جواب سلامش را دادم، گفت بوی خوشی در نزد تو می شنوم ، گویی بوی خوش جدم رسول خدا (ص) است، گفتم آری جدت زیر پوشش است، حسن (ع) از پیامبر (ص) اجازه طلبید که او نیز زیر پوشش برود، پیامبر (ص) اجازه داد . پس از لحظه ای به همین ترتیب حسین (ع) آمد و اجازه طلبید، پیامبر (ص) به او نیز اجازه داد، سپس حضرت علی (ع) آمد و پس از سلام به همان ترتیب اجازه طلبید، رسول خدا (ص) به او نیز اجازه داد، سپس من خودم اجازه خواستم، رسول خدا (ص) به من نیز اجازه داد، پس از آن که ما پنج تن در زیر کساء (عبا و پوشش) جمع شدیم، پیامبر (ص) دو طرف آن پوشش را گرفت و با دست راست به آسمان اشاره کرد و گفت:

«اللهم ان هؤلاء اهل بیتی و خاصتی و حامتی، لحمهم لحمی، و دمهم دمی، و یؤلمنی ما یؤلمهم، و یحزننی ما یحزنهم، انا حرب لمن حاربهم، و سلم لمن سالمهم و عدو لمن عاداهم، و محب لمن احبهم انهم منی و انا منهم، فاجعل صلواتک و برکاتک و رحمتک و غفرانک و رضوانک علی و علیهم و اذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا» .

خدایا! این ها اهل بیت مخصوص و خاص و صمیمی من هستند، گوشتشان گوشت من، و خونشان خون من است، هر که آنها را آزار داد مرا آزار داده، و هر که آنها را اندوهگین نمود مرا اندوهگین نموده، من با هر که با آنها در ستیز است، در ستیز هستم، و هر که با آنها در مسالمت است، من با او در مسالمت هستم، و هر که با آنها دشمن است با او دشمنم، و هر که با آنها دوست است ، با او دوستم، آنها از منند و من با آنها هستم، خدایا! صلوات و برکات و رحمت و آمرزش و رضوانت را بر من و آنها قرار بده، و هرگونه پلیدی را از آنها دور گردان، و آنها را کاملا پاک فرما .»

خداوند فرمود: ای فرشتگانم و ای ساکنان آسمانم من همه آسمان ها و زمین و ماه و خورشید و ستارگان و دریا و کشتی را نیافریدم مگر به طفیل دوستی این پنج تن که در تحت پوشش هستند . جبرئیل عرض کرد: پروردگارا! در زیر این پوشش کیانند؟

خداوند متعال فرمود: «این ها اهل بیت نبوت، و معدن رسالت اند، که عبارتند از فاطمه و پدرش و شوهرش و فرزندانش » جبرئیل گفت: آیا اجازه می دهی من نیز نزد آنها بروم تا ششمین نفر آنها باشم؟ خداوند به او اجازه داد، جبرئیل نزد آنها آمد و پس از ابلاغ سلام و تحیات مخصوص الهی به آنها، گفت: «خداوند می فرماید به عزت و جلالم سوگند همه آسمان ها و زمین و ماه و خورشید و دریا را فقط به طفیل وجود شما و دوستی شما آفریدم .» سپس جبرئیل اجازه ورود طلبید، پیامبر (ص) به او اجازه داد، جبرئیل خطاب به پدرم رسول خدا (ص) گفت: خداوند به شما چنین وحی فرمود:

«انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا; ⁽¹⁾ خداوند فقط می خواهد هرگونه پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دو رکند، و کاملا شما را پاک سازد .»

سپس پیامبر (ص) ثواب بسیار فراوان یادآوری ماجرای کساء را در محافل شیعه بیان کرد که بسیار مهم و استثنایی است .

در مورد سند این حدیث شریف، توضیح این که این حدیث باید در رابطه با آیه تطهیر (آیه 33 احزاب) مورد بحث و بررسی قرار گیرد . در این رابطه ده ها حدیث از مدارک و کتب شیعه و سنی وجود دارد که ماجرای کساء را به طور اجمال و خلاصه بیان کرده و آن را شان نزول آیه تطهیر قرار داده اند . از همه این روایات به طور اجمال فهمیده می شود که پیامبر (ص)، علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام را فراخواند، - و یا آنها به خدمت او آمدند - پیامبر (ص) عبایی بر آنها افکند و گفت «خدایا! این ها خاندان منند، رجس و آلودگی از آنها دور کن .» در این هنگام آیه تطهیر (33 احزاب) نازل شد .

ثعلبی در تفسیر خود ذیل آیه تطهیر از ام سلمه (یکی از همسران پیامبر «ص ») نقل می کند که گفت: پیامبر (ص) در خانه خود بود، فاطمه (س) پارچه حریری نزد آن حضرت آورد، پیامبر (ص) به او فرمود: همسر و دو فرزندانت حسن و حسین را صدا کن، فاطمه (س) آنها را آورد، سپس غذا خوردند، بعد پیامبر (ص) عبایی بر آنها افکند و گفت: «خدایا! این ها خاندان منند، هرگونه پلیدی را از آنها دورگردان، و از هر آلودگی پاکشان کن .» در این هنگام آیه تطهیر نازل شد .

ثعلبی نظیر این مطلب را از عایشه نیز نقل می کندو می افزاید: ام سلمه به رسول خدا (ص) گفت: «من نیز از اهل تو هستم؟» پیامبر (ص) در پاسخ فرمود: «تنحی فانک الی خیر; دور باش، تو بر خیر و نیکی هستی .» (اما جزء این جمع نمی باشی) ⁽²⁾

جالب این که حاکم حسکانی ، که از علمای معروف اهل تسنن است، این حدیث و نظیر آن را از طرق مختلف نقل کرده، و بیش از 130 حدیث در این زمینه روایت نموده است ⁽³⁾ نتیجه این که: اصل مساله حدیث کساء و تطهیر اهل کساء (پنج تن آل عبا) از طرف خدا، با نزول آیه تطهیر (33 احزاب) به طور اجمال مسلم است، و در کتب شیعه و سنی در تفاسیرشان در ذیل آیه تطهیر آمده است .

اینک در اینجا این سؤال مطرح می شود که آیا حدیث کساء آن گونه که در آخر مفاتیح الجنان محدث قمی (ره) با شرح مبسوط آمده، مدرکی دارد یا نه؟

پاسخ این سؤال نیز مثبت است، محدثین و علمای متعددی ، حدیث کساء را به طور مبسوط که در مفاتیح الجنان آمده نقل کرده اند از جمله:

1- علامه شیخ فخرالدین طریحی صاحب مجمع البحرین (متوفای 1085 ه . ق) در کتاب خود «المنتخب فی جمع المراثی والخطب » معروف به منتخب طریحی .

2- علامه شیخ عبدالله بحرانی، شاگرد برجسته علامه مجلسی، در کتاب عوالم العلوم، ج 11 .

3- آیت الله العظمی سید محمد کاظم یزدی، صاحب العروة الوثقی (متوفای 1337 ه . ق) در کتاب «السؤال والجواب » ایشان در این کتاب درباره حدیث کساء می فرماید: «اصل داستان کساء، طبق احادیث بسیار، معلوم و متواتر است (یعنی بسیار نقل شده که موجب علم است) و هیچ مانعی ندارد که این حدیث همان گونه باشد که در کتاب منتخب طریحی (با آن شرح و تفصیل) باشد، اختلاف روایات در چگونگی ماجرای کساء همدیگر را کامل و تایید می کنند، و منافاتی بین آنها نیست .»

4- علامه سید عبدالرزاق مقرم، وفافة الصدیقة الزهرا . ⁽⁴⁾

قابل ذکر است که در روایات متعدد از کتب شیعه و سنی نقل شده که پس از نزول آیه تطهیر، پیامبر (ص) مدت شش ماه ، هنگامی که برای نماز صبح از کنار خانه فاطمه (س) [که علی و حسن و حسین علیهم السلام نیز آنجا بودند] می گذشت ، در کنار در خانه با صدای بلند می فرمود: «الصلوة یا اهل البیت انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا; هنگام نماز است ای اهل بیت! خداوند می خواهد هرگونه پلیدی را از شما خاندان دور کند، و شما را به طور کامل پاک سازد .» ⁽⁵⁾

این روایات نیز دلیل روشنی بر صحت حدیث کساء است .

 مرجع عالیقدر آیت الله میرزا جواد تبریزی

در پاسخ به یک استفتاء در خصوص حدیث کساء موجود در مفاتیح الجنان اینگونه پاسخ داده اند :

 بسمه تعالى

این حدیث از احادیث مجرب مى‏باشد و از مسلّمات و مرتکزات در اذهان عموم مؤمنین، علما و اصحاب ائمه‏ علیهم السلام بوده و جاى شک و شبهه‏اى در آن نیست و یکى از مصادیق »وابتغوا الیه الوسیلة« مى‏باشد که حدیث شریف کساء را شامل مى‏شود.

---------------------------

روزى یکى از شاگردان فقیه مقدس، میرزاى تبریزى قدس سره خبر داد که بعضى افراد در خصوص »حدیث کساء« به نحو موجود در »مفاتیح الجنان« ایجاد اشکال کرده و مفاتیحى ارائه نموده‏اند که بدون حدیث کساء مى‏باشد. فقیه مقدس، میرزاى تبریزى قدس سره سخت ناراحت شده و فرمودند: حدیث کساى مشهور و معروفِ بین علما و مؤمنین، همین حدیث کساى موجود در »مفاتیح الجنان« است و بسیار مجرب مى‏باشد. حدیث کساء، توسل به مقام شامخ ائمه است و مضامین آن بسیار عالى مى‏باشد و بسیارى از افراد جهت حل مشکل، آن را تجربه کرده و نتیجه گرفته‏اند. اصولاً توسل به پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله، صدیقه‏ ى طاهره علیها السلام و ائمه‏ى معصومین علیهم السلام و واسطه‏ى قرار دادن آنها در پیشگاه خداوند متعال براى برآورده شدن حاجات از مسلّمات و مرتکزات در اذهان عموم مؤمنین، علما و اصحاب ائمه ‏علیهم السلام بوده و جاى هیچ شک و شبه ه‏اى در آن نیست و اگر در موردى مانند این موارد که از مسلّمات بین مؤمنین است روایات زیادى در دسترس نباشد، که نه به جهت ضعف مطلب؛ بلکه به جهت وضوح مطلب و رسوخ آن در اذهان است، این خود کافى بوده و نیازى به نقل و ضبط ندارد. اصحاب ائمه علیهم السلام عمده‏ى اهتمام شان بر این بود که در فروع، جهات مختلف را مورد سؤال قرار داده و روایات آن را ضبط و نقل نمایند و در اصول و مسائل اعتقادى و آنچه که به مقام و منزلت معصومین علیهم السلام مربوط مى‏ شود، به جهت وضوح و مسلم بودن به سؤال و نقل معدود اکتفا مى‏کردند. مسئله‏ ى توسل به پیامبر اکرم‏صلى الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام امرى نیست که کسى بتواند در آن تشکیک نماید، هر چند بعضى‏ها که نمى‏دانند یا نمى ‏خواهند بدانند، از جهاتى در صدد ایجاد شبهه در اذهان مردم؛ به خصوص ضعفاى مؤمنین هستند، اما تلاش اینان بى‏ثمر بوده و به نتیجه‏اى نخواهد رسید. مگر نه اینکه خداوند متعال در قرآن مجید فرموده است: »وَابْتَغُوا اِلَیْه الْوَسِیلَة«؛ یعنى براى رسیدن به خداوند و تقرب به درگاه او وسیله بجویید. چه وسیله و واسطه ‏اى مهم تر و اساسى‏ تر از پیامبر اکرم‏ صلى الله علیه وآله و ائمه‏ ى معصومین‏ علیهم السلام مى‏باشد! توسل به آن ذوات مقدسه نه تنها در میان مؤمنین این امت و علما و اصحاب ائمه علیهم السلام امرى رایج بوده بلکه در انبیا سابق هم مورد توجه بوده است؛ چنان که از روایاتى که در توبه‏ى حضرت آدم در ذیل آیه‏ ى شریفه‏ى: »وَتَلقّى آدَمُ مِن رَبِّهِ کَلِماتٍ فَتابَ عَلَیْه« وارد شده و غیر از این مورد، از روایات متعدد در مورد انبیا به دست مى‏ آید. بنابراین، توسل والتجا به آن بزرگواران و شفیع قرار دادن آنها در پیشگاه خداوند متعال جهت عظمت مقامى که براى آن حضرات در نتیجه‏ى عبودیت و نهایت تذلل و بندگى‏شان در درگاه خداوند ثابت است، به خواندن دعاى توسل یا حدیث کساء و امثال آن از مصادیق: »اِبْتَغُوا اِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ« و موجب نجات و خلاصى از ناگوارى‏ها و دشوارى‏ها و ایجاد زمینه‏ى برخوردارى از برکات و مواهب مى‏باشد. همان طور که شفاعت آنها در آخرت موجب نجات و رهایى از عذاب آخرت است و مؤمنین به شفاعت آن بزرگواران امید دارند و خداوند متعال هم شفاعت آنها را مى‏پذیرد، بر اساس آیه‏ ى شریفه‏ى: »یَوْمَئِذٍ لاتَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ اِلّا لِمَنْ اَذِنَ لَهُ« اگر بنا باشد که خداوند متعال به شفاعت کسى در روز قیامت اذن بدهد، در اول مرتبه پیامبر اکرم‏صلى الله علیه وآله و اهل بیت طاهرینش علیهم السلام مى‏باشند و رسول گرامى اسلام‏صلى الله علیه وآله و ائمه‏ علیهم السلام قدر متیقن از اذن در شفاعت مى‏باشند، همان طور که قبول ولایت آن بزرگواران، اقتدا و تأسى به آنها در مقام عمل، تنها راه رسیدن به سعادت و رستگارى مى‏باشد و هدایت تنها در این راه است که: »الصِّراطُ الْاَقْوَمُ وَالسَّبِیلُ الأَعْظَمُ اَفَمَن یَهْدِی اِلَى الْحَقِّ اَحَقُّ اَنْ یُتَبَّعَ اَمَّنْ لا یَهِدِّی اِلّا اَنْ یُهْدى فَما لَکُم کَیْفَ تَحْکُمُون«.

 یکى از مصادیق »وَابْتَغُوا اِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ« دعا است که حدیث کساء را شامل مى‏شود. این حدیث شریف را بخوانید که نتایج آن را بزرگان از مؤمنین دیده ‏اند و ان شاء اللَّه به عنایت امام زمان‏ علیه السلام امور حل مى‏شود. نگران نباشید. از خدا بخواهید که لذت عبادت را به شما عنایت نماید و بعد از چشیدن حلاوت عبادت، معنویتى در خود احساس مى‏کنید که لذت آن از هر چیزى بالاتر خواهد بود.

منبع : برگرفته از کتاب سیره ى عالمانه و پندهاى حکیمانه ى  استاد الفقهاء والمجتهدین  میرزا جواد تبریزى قدس سره .