بر اساس مضمون چندین روایت از اهل بیت علیهم السلام

برای آمرزش گناهان .......

اوّلاً باید گناه را ترک کرد و ثانیا گناهان را جبران کرد ......

اگر حق الناس مالی است

مال مردم را به صاحبش پس بدهد

واگر غیر مالی است

برای صاحب حق ثواب بفرستد

و در ثواب هایش او را شریک کند و......

وگر حق الله مالی است مثل خمس و زکات باید آن را بپردازد

و اگر واجبی است که نیاز به قضا کردن دارد

باید آن واجب ترک شده را قضا کند

مثلا نماز قضا شده را قضا کند

روزه ترک شده را قضا کند .

و توبه واقعی کند و پشیمان از گناه باشد .

و تصمیم داشته باشد که گناه را تکرار نکند .

ضمناً

اگر می خواهیم خدا ما را ببخشد

ما هم دیگران را ببخشیم

از عوامل بخشش گناهان ما این است که:

آبروی دیگران را حفظ کنیم .

تا خدا گناهان ما را ببخشد .

اگر می خواهی خدا تو را ببخشد

خود را وقف خدمت ،به خَلق خدا کن .

اگر می خواهی گناهانت امرزیده شود

احسان و نیکی به پدر و مادر کن

و همچنین احسان به خویشاوندان باعث امرزش گناهان می شود

تقوا و تر ک گناه

و انجام واجبات ، باعث آمرزش گناهان می باشد .

محبت اهل البیت علیهم السلام

و خدمت به اهل بیت و جلسات دینی

باعث آمرزش گناهان می شود .

صلوات فرستادن موجب آمرزش گناهان می شود

خواندن انا انزلناه...در وضو باعث آمرزش گناهان می شود

خواندن یک قل هوالله

بعد از نمازها باعث آمرزش گناهان می شود

و...........

و امّا ادامه بحث

عواملی که باعث بخشیده شدن گناهان می شود:

حضرت علی علیه السلام در حدیثی می فرمایند:

هریک از شیعیان ما

کاری را که ما نهی کرده ایم مرتکب شود،

پیش از آن که بمیرد

به مال یا فرزند و یا به خودش بلایی می رسد،

که به سبب آن بلا ، گناهانش پاک شود .

و خداوند را بدون گناه دیدار کند،

اگر چیزی از گناهانش هنوز باقی مانده باشد،

در هنگام مردن، به سختی جان دهد.(1)

حال این عكس العمل كه گفتیم

شامل همه افراد هست

اما شخص مؤمن توجه بیشتر به او شده

و حساب و كتاب او را ملحق به این دنیا كرده

تا از حساب آخرت در امان مانده

و ترس و اندوه و گرفتاری آخرت ، گریبان این شخص را نگیرد ،

حال این شخص مومن باید كفاره گناهان خود را

به طریقی در این دنیا

به خاطر انجام گناهانش ببیند .

و اما كفاره گناهان در این دنیا

به چه چیز یا چیزهایی است؟!

تا این شخص عقوبت دنیائیش را بچشد

و در آخرت از عذاب سخت خداوند رها گردد؟

15 مورد از مواردی كه یك شخص گنهكار

به آنها مبتلا می شود

تا كفاره ی گناهان او شود

و او را پاك گرداند

( البته شاید موردی از موارد یا همه موارد شامل یك نفر بشود

که گناه هم انجام نداده

ولی به خاطر امتحان

یا ارتقاء درجه ی ایمان

یا شناخت و معرفت به وجود و نفس خویش

یا معرفت بیشتر به خداوند متعال می باشد ) :

پس کفاره گناهان

ممکن است بلا و گرفتار شدن انسان باشد .

1- بلا و گرفتاری ها :

پیامبراكرم صلی الله علیه و اله می فرمایند:

لایزال البلاء فی المؤمن والمؤمنه في جسده وماله وولده

حتی یلقی الله وما علیه من خطئیة . (2)

زن ومرد پیوسته در جان و مال وفرزندشان ،گرفتار بلا می شوند...

تا آن كه بدون گناه خدا را دیدار كنند .

در جان ، بلا وارد می كنیم

یعنی اورا به مریضی ودرد گرفتار می كنیم

و در مال ، او را به كم شدن به باختن

مقدار یا تمام سرمایه اش بلا وارد می كنیم .

یعنی مال اورا به خاطر گناهانی كه كرده ازاو می گیریم

واین عقوبتِ گناه اوست .

یا آنكه به خاطر معصیتی كه كرده

فرزندش را ازدست می دهد

یا به مرضی گرفتارمی شود

و او به خاطر این گناه باید دراین دنیا پاك شود .

چه بسا اگر پاك نمی شد

جزای سختی درآخرت منتظر او بود.

یا حدیث دیگری ازامام صادق علیه السلام كه می فرمایند :

اذا اراد الله بعبد خیراً عجل عقوبته فی الدنیا

واذا اراد بعبد سوء امسك علیه ذنوبه حتی یوافی بها یوم القیامه(3)

هرگاه خدواند خوبیِ بنده ای را بخواهد،

درهمین دنیا ، كیفرش دهد .

وچون برای بنده ی بد بخواهد

گناهانش را نگه دارد تا درروز قیامت كیفر ببیند .

2- بیماری ها :

پیامبراكرم صلی الله علیه واله می فرمایند : السُقم یمحو الذنوب (4)

بیماری گناهان را پاك می كند.

همچنین از حضرت علی علیه السلام وارد شده كه:

اذا ابتلی الله عبدا اسقط عنه من الذَنوب بقدر علّتِه (5)

هرگاه خداوند بنده ای را دردمند كند

به اندازه ی بیماریش گناهانش را می زداید.

3- حزن و اندوه ها :

رسول اكرم صلی الله علیه واله :

ما أصاب المومن من نصب و لا وصب

و لا حزن حتی انهم یهمه و الا كفر الله به عنه من سیئاته(6)

:
هیچ رنج و پیشامد و اندوه و حتی نگرانی خاطری به مومن نرسد

جز اینكه خدواند بدان گناهانش را بزداید .

همچنین امام رضا علیه السلام می فرمایند :

هیچ یك از شیعیان علی علیه السلام نیست

كه روز ، مرتكب بدی یا گناهی شود

مگر آن كه شب ، اندوه به او رسد

كه آن بدی وگناه را فرو ریزد ..

پس چگونه قلم

برای نوشتن گناهان چنین كسی به كارافتد؟ (7)

البته امام رضا علیه السلام برای شیعیان تعریف خاصی قرار می دهند ،

آن هم،تبعیت صددرصد ازمولا علی وائمه طاهرین است .

،معمولاً ما از مُحبیّن و دوست داران حضرت می شویم

وشیعیان درجات مخصوصی دارند

كه در هر زمانه تعدادشان

از تعداد انگشتان دست كمتر هستند.

اما دراین گفتارِ امام رضا علیه السلام محبین را هم شامل می شود

اما به مراتب درجه ایمان آنها ضعیفتر از شیعیان واقعی است .

چرا كه ما در روز مرتب گناه می شویم

ولی عقوبت آن تا شب به ما نرسیده،

حتی بعداً هم به ما نرسیده وشاید هم نرسد

كه امیدواریم خدا به رحمت واسعه خودش

ما را ببخشد و پاك وارد برزخ بنماید .

4- حسنات :

بنابر آیه 114 سوره هود :

انّ َالحسنات یذهبنَّ السّیئات حسنات

وخوبیها بدی را ازبین می برد.

یعنی به واسطه یك تَرحُّم به یک بچه صغیر

یا بچه یتیم

گناهی یا گناهان زیادی از او

مورد رحمت

وغفران خداوند قرار می گیرد

وخداوند او را می بخشد

یا شخصی نگاه محبت آمیز

به پدرومادر یا همسر یا بچه خود می كند

وهمین نگاه، كفاره گناهان او می شود .

پیامبراكرم صلی الله علیه واله می فرمایند:

اذا عَملتَ سیئهً فاعمل حسنه محوها (8)

هرگاه كاربدی كردی ،

كار خوبی انجام بده تاآن بدی را پاك كند.

البته چنین شخصی كه به دستور رسول خدا

به دنبال حسنه ای می رود تا گناهان خود را پاك كند ،

مطمئناً آگاهی پیدا كرده از گناهان خود

وپشیمان و نادم نیز هست

و دنبال حسنه ای می گردد تا كفاره گناهانش قرارمی دهد

وهمین اهتمام

به پاك كردن نامه اعمالش از بدی،

خود این اهتمام موجب می شود تا

آنچه به واسطه گناه

از خدا دور شده، تبدیل به قُرب و نزدیکی او به خداوند شود .

و حسنات : مثلا احکام شرعی خود را یاد بگیرد ......

پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله فرمود

هر کس یک مسئله شرعی

از احادیث ما پیرامون حلال و حرام

و مسائل دینی اش را بیاموزد

خدای تعالی هزار گناه او را بیامرزد

و شهری از طلا به وسعت دنیا برایش در بهشت بنا کند

و به عدد هر مویی که در بدنش قرار دارد

برایش حجّ مقبول می نویسد

(.بحار الانوار جلد 1 ص 214

5- حسن خلق

6- صِدق و راستی

7- حیا

8- شُكْر :

روایتی از پیامبر اكرم به این 4 مورد یك جا اشاره می فرمایند

و این 4 مورد را جزء مواردی می آورند

كه می تواند كفاره گناهان باشد :

اَربعٌ من كنَّ فیه

وكان من قربه الی قدمه ذنوباً بدّلها الله حسنات :

الصدق والحیاء وحسن الخلق والشكر .(9)

چهار چیز است هركس داشته باشد

اگر سر تا پا غرق گناه باشد

خدواند آن گناهان را به حسنه و نیكی تبدیل می كند .

1- راستی

2- شرم و حیا

3- خوشخویی

4- سپاسگزاری

اگر كسی صادق بود هم با خودش وهم با دیگران وهم با خدواند،

چنین شخص صادقی دیگر ترسی ندارد .

كه هر كجا اشتباهی یا گناهی كرد

از پروردگار معذرت خواهی می کند .

یا كسی كه حیا دارد

حیا او باعث می شود كه گناه نكند.

شخص با حیا شخصی است كه

درنظر افراد وانسان های عادی گناه نمی كند

چه برسد در محضر پروردگار

و اما شخص سپاسگزار و شاكر

كه خدا را شكر می كند

دائماً چنین شخصی دائماً به یاد خداست

دائماً نعمت های او را شكر می كند

وبه یاد خداست...

چنین كسی هم به خاطر صفت شاكر بودن

تمام گناهان او را

تبدیل به حسنه می كند

واز سر تقصیرات چنین شخصی می گذرد.

واما شخصی كه خوش اخلاق است

آداب معاشرت را رعایت می كند

با مردم صمیمی و همدل است

و بی احترامی به خلق خدواند نمی كند

همه از صفت خوش اخلاقی او

تعریف و تمجید می كنند

چنین شخصی هم

مورد غفران و رحمت الهی قرار می گیرد

و خدا او را به خاطر حُسْن خُلقش و خوش اخلاقی اش

از گناهانش پاک می كند .

بنابرفرمایش امام صادق علیه السلام كه می فرمایند:

انَّ حُسن الخلُق

یذیب الخطیة کماتذیب الشمس الجلید

وان سوء الخلق لیفسد العمل كما یفسد الخلُّ(10)

خوشخویی گناهان را می گدازد و از بین می برد .

همچنان كه آفتاب یخ را از بین می برد ...

و بدخویی و بد اخلاقی

اعمال خوب را تباه می سازد

همچنان كه سركه عسل را تباه می کند .

9- فریاد رسی از ستمدیگان :

اگر ستمدیده ای را دید كه به او ستم می شود

مورد آزار واذیت قرار می گیرد وحق او ضایع شده

وكسی هم نیست که ،دست چنین شخصی را بگیرد .

اگر به او كمك كند و حق مظلوم را از ظالم بگیرد

یا دراین راه قرارگیرد با به مقصود برسد یا نرسد

چنین شخصی با چنین انگیزه ای نیز

گناهانش

به خاطر دستگیری از یك مظلوم بخشیده می شود .

امام علی علیه السلام می فرمایند:

من كفارات الذنوب العظام

اغاثهُ الملهوف والتنفیس عن المكروب . (11)

به فریاد ستمدیده رسیدن ،

وزدودن غم و اندوه از او

ازكفاره های گناهان بزرگ است .

10- استغفار ملائكه و فرشتگان :

خدواند متعال نظر لطف ورحمت به مومنان دارد

به خاطر همین ملائكه ای آفریده كه

كا ر آنها استغفار برای شخص مؤمن گنهکار است

که به واسطه استغفار همین ملائکه

خداوند عذاب را از این شخص برداشته ودیگر او را عقوبت نمی كند.

امام صادق علیه السلام : ان لله عزّ ذكرُهُ ،ملائكهً

یسقطونَ الذنوبَ عن ظهورِ شیعتنا

كما تسقِطُ الرّیحُ الوَرَقَ من الشَجرِ فی اوان سقوطِهِ وذلك قوله تعالی

( یسبحون بحمدربّهم ویستغفرون للّذین آمنوا والله ما ارادبهذا غیركم) .(12)

امام صادق علیه السلام می فرمایند :

خدواند را فرشتگانی است

كه گناهان را از دوش شیعیان ما فرو می ریزنند

همچنان كه باد ،برگ درختانی را كه درآستانه ریزش است ، فرو می ریزد

واین سخن خداوند است كه می فرماید :

به ستایش پروردگارشان تسبیج می گویند

وبرای مؤمنان آمرزش می خواهند

به خدا سوگند كه مقصود ( ازمومنان ) كسی جزشما نیست .

11- زیاد سجده كردن :

كه دراثر سجده زیاد گناهان بخشیده می شود

و سجده ، كفاره گناه قرار می گیرد .

امام صادق علیه السلام :

جاء رجل الی رسول الله صلّی الله علیه وآله

قال یا رسول الله كَثُرت ذنوبی وضَعُف عملی

فقال رسولُ الله صلّی علیه وآله اكثرالسجود

فانّه یحُطُ الذّنوبَ كما تحطُ الریحُ ورق الشجَر (13)

شخصی خدمت پیامبر صلی الله علیه واله آمد و عرض كرد :

یا رسول الله گناهانم زیاد شده

و اعمالم سست و اندك گشته است

رسول خدا صلی الله علیه واله فرمودند :

زیاد سجده كن زیرا همچنان كه باد ،

برگ درختان را فرو می ریزد سجده گناهان را می ریزد .

12- حج و عمره :

كسانی را كه خدا نصیب و روزیشان حج می كند

به واسطه حج گناهان آنها بخشیده می شود.

پیامبراكرم صلی الله غلیه واله می فرمایند :

العمرهُ الی العمرهِ کفارهُ ما بینهما والحِجَه المتقلبهُ ثوابها الجنه

ومن الذنوب ذنوب لا تغفر الّابعرفاتٍ.(14)

این عمره تا عمره دیگر كفاره گناهانی است

كه درفاصله آن دو صورت می گیرد

وثواب حجِ پذیرفته شده

بهشت است

وگناهانی است كه جزدرعرفات آمرزیده نمی شود .

13- صلوات فرستادن برمحمد و آل او :

امام رضا علیه السلام می فرمایند :

لَن لَم یقدر علی ما یكفرُ به ذنوبَه

فلیكثِر من الصّلوات علی محّمد وآله فانّها تهدمُ الذنوبَ هدماً (15)

هركس نمی تواند كاری كند كه به سبب آن گناهانش زدوده شود

برمحمد وآل او بسیار درود فرستد

زیاد صلوات بفرستد ...

زیرا كه آن ،گناهان را ریشه كن می كند .

14- مرگ :

رسول خدا (ص)می فرمایند :

اَلموتُ كفارهُ لذّنوب المومنین (16)

مرگ كفاره گناهان مومنان است.

15- نیکی به پدر و مادر :

مردی به خدمت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله رسیدعرض کرد:

یا رسول ا...،من مرتکب تمام گناهان شده ام

آیا برای من راه بازگشتی هست؟

فرمود:

آیا یکی از پدر و مادرت زنده هستند؟

عرض کرد : بلی پدرم زنده است،

فرمود :برو و او را احترام کن.

احسان والدین کفاره گناهان است.(17)

پی نوشت ها :

1) خصال10/635
2) بحار67/236/54
3) بحار 81/177/18
4) بحارالانوار 67/64/244
5) دعائم الاسلام 1/218
6) تحف العقول 38
7) البحار 68 /146/94
8) أمالی الطوسی186/312
9) کافی2/107/7
10) بحار 71/395 /74
11) نهج البلاغه الحكمه 24
12) بحار 59/196/61
13) امالی صدوق 404 /11
14) بحار99/50 /46
15) امالی صدوق 68/4
16) امالی مفید283/8
17) هزارویک حکایت قرآنی/محمدحسین محمدی

منابع تحقیق :
1) علامه مجلسى، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،

42جلد، اسلاميه - تهران، چاپ: مكرر، مختلف
2) شيخ كلينى، الكافي، 5جلد، اسلاميه - تهران، چاپ: دوم، 1362ش
3) يعقوب جعفرى، خصال-ترجمه جعفرى، 2جلد، نسيم كوثر - قم، چاپ: اول، 1382ش
4) سيد رضى، نهج البلاغة، 1جلد، هجرت - قم، چاپ: اول، 1414 ق
5) ابن شعبه حرانى، تحف العقول عن آل الرسول ص، 1جلد،

جامعه مدرسين - قم، چاپ: دوم، 1404 ق
6) شيخ صدوق، أمالي الصدوق، 1جلد، اعلمى - بيروت، چاپ: پنجم، 1400ق
7) شیخ مفید،امالی مفید،موسسه نشر اسلامی،چاپ:دوم،1404 ق
8) شیخ طوسی، امالی طوسی، موسسه بعثت،دارالثقافه،قم،چاپ:اول 1414 ق
9) ابی حنیفه النعمان، دعائم الاسلام، دار المعارف مصر ،چاپ : سوم1389 ق