برکات هجرت امام رضا(ع) به ایران
و ارتباط با ظهور
حجت الاسلام عالی میگوید هر امامی با یک کار و عملکرد محوری در زندگی خود شناخته میشود؛ امام حسن(ع) با صلح و امام حسین(ع) با قیام اما امام رضا(ع) با هجرتش به ایران زمینه ساز اثرگذاری ایرانیها در آخرالزمان و یاری حضرت حجت شد.
هجرت تاریخی امام رضا علیهالسلام به سرزمین ایران، اسرار و فواید بسیاری دارد. گسترش کمی شیعیان در جهان و ارتقای کیفی معرفت و افزایش شناخت شیعیان از مقام امامت تا آماده کردن ایرانیها به عنوان زمینهسازان ظهور در آخرالزمان، از جمله برکات و اسرار این هجرت تاریخی است.
حجتالاسلام عالی، کارشناس و سخنران مذهبی، میگوید: �طبق فرموده ائمه اطهار علیهمالسلام، زمینهسازان ظهور در آخرالزمان، ایرانیها هستند. امام رضا علیهالسلام با هجرت به ایران این زمینه را فراهم کردند. بهخصوص که همزمان با آن حضرت و پس از ایشان، امامزادههای بسیاری هم وارد ایران شدند و در سرتاسر کشور ما پخش شدند. به این ترتیب شرایط لازم فراهم شد تا ایران به عنوان پایگاهی برای اهلبیت علیهمالسلام شود و تا آخرالزمان این مسیر را ادامه دهد.�
* درباره ابعاد شخصیتی امام رضا علیهالسلام صحبت کنید.
در بررسی کلی ابعاد شخصیتی ائمه اطهار علیهمالسلام همان گونه که در زیارت جامعه کبیره میخوانیم، همه آنها معدن علم خدا بوده و خصوصیات تقوا و بزرگواری و بزرگمنشی را داشته و به بهترین و زیباترین صفات آراسته هستند. منتها هر یک از ائمه اطهار علیهمالسلام در دوران حیات خود در این دنیا، کاری را به عنوان فعل محوری و شاخصی انجام دادهاند که باید مورد توجه قرار بگیرد. به عنوان مثال فعل محوری و کار شاخص امام حسن مجتبی علیهالسلام، صلح آن حضرت بود که شیعه را حفظ کرده و یارانی را برای قیام امام حسین علیهالسلام تربیت و جمعآوری کردند. همچنین فعل محوری و شاخص امام حسین علیهالسلام که اسلام را بیمه کرد، عاشورای آن حضرت بود. یکی دیگر از نقاط عطف در زندگی اهلبیت علیهمالسلام در دوران امام رضا علیهالسلام اتفاق افتاد که در قالب هجرت آن حضرت به ایران صورت گرفت.
* این هجرت تاریخی امام رضا علیهالسلام چه تغییر و تحولی در معرفت مردم ایران نسبت به خاندان رسالت و امامت علیهمالسلام ایجاد کرد؟ درواقع میخواهیم بدانیم نشانههای تحول معرفتی شیعیان در اثر آموزههای رضوی را در چه مواردی میتوان مشاهده کرد؟
این هجرت منشأ تحولی در میان شیعه شد که از لحاظ کمی و کیفی قابل بررسی است. از لحاظ کیفی، به این نتیجه میرسیم که امام رضا علیهالسلام معرفت نسبت به اهلبیت علیهمالسلام را در میان مردم ارتقاء دادند؛ یعنی تا قبل از امام رضا علیهالسلام معرفت نسبت به امامت در میان خواص از یاران آن بزرگان بوده و عموم معرفت صحیحی از این جایگاه والا نداشتند؛ اما از زمان امام رضا علیهالسلام با سخنرانیهایی که آن حضرت در مسجد مرو، مناظراتی که مأمون ترتیب میداد و در جایگاههای دیگر انجام میدادند، معرفت به امامت ارتقا پیدا کرد به قدری که ظرفیت درک و شناخت شیعه به اندازهای شد که بعد از امام رضا علیهالسلام توانایی درک مفاهیم والای زیارت جامعه کبیره را که امام هادی علیهالسلام آموزش دادند، پیدا کرد. معلوم است که شیعه توانایی درک معارف بالای امامت را پیدا کرد.
یکی از نشانههای دیگر در معرفت شیعیان در اثر آموزههای امام رضا علیهالسلام آن است که بعد از آن حضرت، خداوند امتحان درک امامت در کودکی را از شیعیان گرفت. چنانکه مشاهده میکنیم بعد از حضرت ثامنالحجج علیهالسلام، امام جواد علیهالسلام در هشت سالگی، امام هادی علیهالسلام در حدود هشت سالگی و امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف در پنج سالگی به امامت رسیدند. همه این رویدادها بعد از امام رضا علیهالسلام است و مشاهده میکنیم که شیعیان دچار تفرقه و انشعاب نشدند، بلکه با معرفت بالا این حقیقت را درک کردند که امام معصوم حتی اگر در کودکی به مقام امامت برسد باز هم توانایی علمی، عقلی و معنوی کسب این مقام را دارد.
از جهت کمی نیز جغرافیای تشیع را گسترش دادند، یعنی هم با هجرت به ایران، این سرزمین را به عنوان پایگاهی برای شیعه کردند و هم طبق سیره امام باقر و امام صادق علیهماالسلام شاگردان و نمایندگانی را به سرزمینهای دیگر میفرستادند. به این ترتیب شبکه وکالت در زمان امام رضا علیهالسلام به اوج خود رسید، به این ترتیب که نمایندگان و وکلای آن بزرگواران در محدوده بزرگی که از شمال آفریقا تا جزیره العرب، ایران، عراق، ماوراءالنهر و بسیاری سرزمینهای دیگر فعالیت میکردند که به عنوان مرجع باشند و مردم در امور دینی به ایشان مراجعه کنند. این ارتقاء کمی و کیفی با هجرت امام رضا علیهالسلام به ایران اتفاق افتاد.
* نکته دیگری که قابل بررسی است، آن است که سرزمین ایران در طول تاریخ اسلام مورد توجه ائمه اطهار علیهمالسلام بوده.در زمان امام رضا علیهالسلام با هجرت آن حضرت، این توجه نمود بیشتری پیدا کرد.
برای بررسی این موضوع باید به روایت معتبری توجه داشته باشیم که طبق فرموده ائمه اطهار علیهمالسلام، زمینهسازان ظهور در آخرالزمان، ایرانیها هستند. امام رضا علیهالسلام با هجرت به ایران این زمینه را فراهم کردند. به خصوص که همزمان با آن حضرت و پس از ایشان، امامزادههای بسیاری هم وارد ایران شدند و در سرتاسر کشور ما پخش شدند. به این ترتیب شرایط لازم فراهم شد تا ایران به عنوان پایگاهی برای اهلبیت علیهمالسلام شود و تا آخرالزمان این مسیر را ادامه دهد.
* با توجه به اینکه خصلت رأفت و علم در میان تمام ائمه اطهار علیهمالسلام رواج دارد و آن بزرگان به این صفت آراسته و شناختهشده هستند، چرا امام رضا به خصوص به امام رئوف و عالم آل محمد علیهمالسلام مشهور هستند؟
میدانیم که مأمون با حیله و سیاست غلط خود، امام رضا علیهالسلام را مجبور به پذیرش ولایتعهدی کرد. امام رضا علیهالسلام از این فرصت برای ترویج معارف شیعی به بهترین وجه بهره بردند. درواقع چون آن حضرت ولیعهد محسوب میشدند، معارف را بدون اینکه ممنوعیتی در ابراز و ترویج آن باشد، تعلیم داده و گسترش دادند.
* در مورد رئوف بودن چطور؟
این پرسش را از مرحوم علامه طباطبایی رحمهالله علیه هم پرسیده بودند و ایشان پاسخ داده بودند که همه ائمه اطهار علیهمالسلام رئوف هستند اما رأفت اما رضا علیهالسلام بالحس است، یعنی انسان زود آن را حس میکند. آن حضرت مظهر رأفت و رحمت خداوند است، هم رأفت رحمانیه و گستره خداوند متعال به طوری که حتی مأمون هم از آن بهرهمند شد. به طوری که او به امام رضا علیهالسلام مراجعه کرد و گفت از این همسرم، فرزندی ندارم. حضرت دعا کرده و فرمودند: �به دنیا میآید.� تا یک سال بعد که فرزند مأمون به دنیا آمد و به این ترتیب امام رضا علیهالسلام حتی دشمن خود را از رحمت و رأفت گستره خداوند منع نکرد.
همچنین امام رضا علیهالسلام مظهر رأفت رحیمیه هستند که به شیعیان خاص که به آن حضرت توجهی داشته و با ائمه اطهار علیهمالسلام اتصال بیشتری داشته باشند، رأفت و رحمت خاص شامل حال آنها میشود.
* با این توضیحات، ما ایرانیها چگونه باید حق امام رضا علیهالسلام مبنی بر اینکه زیر سایه رأفت و رحمت آن حضرت زندگی میکنیم را ادا کنیم؟
فرصت خوبی است برای ما و مردمی که داخل ایران زندگی میکنیم، در عین حال که به همه ائمه اطهار علیهمالسلام ارادت داریم ولی چون مدیون امام رضا علیهالسلام هستیم و سایه آن حضرت بالای سر ما هست، خوب است هر روز سلام و زیارت مختصری ولو از دور به جا بیاوریم. مناسب است این کار بعد از نمازها انجام شود.
* به موضوع زیارت اشاره کردید. در این خصوص این پرسش مطرح است که اجر و قربی که در اثر زیارت نصیب فرد میشود تنها در زیارت حضوری به دست میآید؟ چنانکه پیغمبر اکرم صلیالله علیه و آله فرمودهاند �پارهای از تن من در سرزمین خراسان دفن خواهد شد؛ هیچ گناهکار و محزونی او را زیارت نمیکند مگر اینکه حزنش برطرف خواهد شد.� چنین برکت و نعمتی تنها در زیارت حضوری به دست میآید و نصیب همه افرادی میشود که وارد حرم مطهر میشوند و یا مخصوص زائران خاص آن حضرت است و در زیارت از راه دور هم کسب میشود؟
شکی نیست که زیارت نزدیک با زیارت از راه دور تفاوت دارد. چون جایی که جسم و بدن مطهر معصوم علیهالسلام دفن است، عنایت ویژه وجود دارد. چنانکه این اتفاق در مورد غیر معصوم هم صدق میکند، اولین جایی که روح متوفی در عالم پایین توجه دارد، منطقهای است که جسم او در آنجا قرار دارد. چراکه روح مدتی با جسم بوده و اتحادی میان روح و جم برقرار بوده. به هر حال جسم شخص معصوم با طهارت و پاکی و در حال ایمان مداوم و محکم بوده، پس اولین توجهی که روح به عالم دنیا دارد، جایی است که جسم ایشان قرار دارد. لذا در روایات میخوانیم که �بر مزار پدر و مادر بروید و در آنجا دعا کنید.� درواقع حضور بر سر مزار خصوصیت و اثری دارد که در جاهای دیگر این تأثیر وجود ندارد. در مورد ائمه اطهار علیهمالسلام نیز همین گونه است. به عنوان مثال در روایات نقل شده که 124 هزار پیغمبر خدا علیهمالسلام در شب جمعه به سرزمین کربلا میآیند. درواقع در جایی که جسم مطهر امام حسین علیهالسلام قرار دارد، مورد عنایات خاصی است که رسولان الهی علیهمالسلام آن نقطه از زمین را به عنوان محل زیارت قرار میدهند؛ بنابراین زیارت از نزدیک، برکات و عنایات خاص بسیاری دارد.
در عین حال، آنچه مهم است اصل زیارت است. به این معنا که اگر امکان زیارت حضوری را پیدا نکرد، از دور زیارت کند. چراکه طبق روایات، زیارت نوعی وفای به عهد است. هر امامی عهدی بر عهده شیعیان خود دارد و تکمیل وفای به عهد در قالب زیارت آن بزرگواران اتفاق میافتد. پس وفای به عهد کردن در قالب زیارت به این دلیل است که انسان جهتگیری خود را گم نکند. ممکن است کسی نماز بخواند و روزه بگیرد، اما باید دانست این کار را خوارج هم که با اهلبیت علیهمالسلام سر و کار نداشتند، انجام میدادند و بر آن تأکید داشتند؛ اما جهتگیری، باطل و پشت به خداوند است. مهم آن است که انسان ولایت داشته و رو به خدا حرکت کند.
داشتن ولایت اهلبیت علیهمالسلام و حفظ آن، باعث محفوظ ماندن جهت انسان میشود و زیارت، وفای به عهدی است که جهتگیری را تصحیح و کنترل میکند. از این جهت بسیار مهم است که انسان مقید به زیارت امامان معصوم علیهمالسلام باشد. اولویت آن است که زیارت از نزدیک اتفاق بیفتد، اما اگر امکان آن نبود، ارتباط مداوم برقرار کردن، وفای به عهد اهلبیت علیهمالسلام داشتن، جهتگیری صحیح و همراه بودن با ولی خدا علیهالسلام فوایدی است که ولو از دور برای انسان به دست میآید
بررسی اثار و برکات هجرت امام رضا(ع)
به ایران از دیدگاه بزرگان
خلاصه مقاله:
خورشید، در حال غروب است و هفت ستاره روشن در آسمان، آغوش گشوده هشتمین اخترند.کبوتران بال می زنند آسمانی را که چشم هایمان سال هاست به آن دوخته شده، صدای بال کبوتران در صدای سنج عزاداران می پیچد و خواب مسموم انگورهای پیچیده بر خوشه های حادثه آشفته می شود، خورشید، ذره ذره در عطش چشم هایش رسوب می کند...امام رضا علیه السلام سجده کردن بر معبود را نزدیک ترین حالت بنده می داند و می فرمایند: نزدیک ترین حالت بنده به خداوند متعال، در حال سجده است و این همان قول خداوند تبارک و تعالی است که فرمود: سجده کن و نزدیک شو. هشتمین پیشوای شیعیان امام علی بن موسی الرضا علیه السلام در مدینه دیده به جهان گشود. هجرت تاریخی امام رضا (علیه السلام) به ایران یکی از فرازهای مهم و حساس تاریخ اسلام و بویژه تاریخ تشیع به شمار می رود که در تمام ابعاد اجتماعی ، سیاسی ، علمی وفرهنگی و اعتقادی ایرانیان تاثیرات به سزایی داشته است، برای ایرانیان فرصت مناسبی بود تا با شخصیت آن حضرت به عنوان امام شیعه بیش از پیش آشنا شوند لذا مشاهده می کنیم که هواداران شیعه پس از حضور امام در ایران روز به روز رو به افزایش نهاد تا جایی که خراسان به عنوان یکی از شهرهای ایران به کانون تشیع تبدیل شده و مرکز عمده تمرکز شیعه گردید امام از بحران مشروعیت سیاسی و دینی آن عصر استفاده نموده و در زمینه سیاسی ولایت را به عنوان شیرازه حکومت دینی تلقی نموده و از طرفی سعی نمود تا با گره زدن توحید و ولایت تشیع ناشی از دوستی اهل بی را به تشیع اعتقادی تبد یل نماید در این میان حضور امام رضا علیه السلام در ایران را میبایست سر آغاز تحول علمی و فرهنگی در میان مسلمانان –به ویژه ایرانیان – دانست.در این مقاله نویسنده به بررسی هجرت امام رضا (ع) و اثار ان از دید گاه بزرگان میپردازد. برای این منظور نویسنده ابتدا به بررسی زندگی نامه امام پرداخته ودر ادامه هجرت و برکات ان را از دید بزرگان بررسی میکند . نویسنده در نهایت به این نتیجه یرسد که حضور امام رضا(ع) در ایران موجب رشد و گسترش تشیع گردید. مناظرات علمی ایشان از یک سو و تشکیل کلاس های درس در منزل خود و همچنین مسجد مرو از سوی دیگر، و احادیث و سخنان ارزنده ایشان در زمینه های مختلف علوم و معارف اسلامی، از سوی دیگر موجب رشد و گسترش تشیع گردید. ایرانیان، به ویژه خراسانیان، در اظهار مهر و محبت به ائمه اطهار(ع) و به خصوص به امام رضا(ع) کوشش فراوان کردند . پس از شهادت امام رضا(ع) دوستان و شیعیان آن حضرت متوجه زیارت آن حضرت شدند و تدریجاً فضاهای زیارتی و عبادی در مشهدالرضا پدیدار گردید و اصناف و اقشار مختلف مردم به ویژه علمای شیعهدر آن سکنی گزیدند . با توجه به شخصیت همه جانبه و والای امام رضا(ع) بانیان خیر علاقمند به سنت حسنه خیررسانی بوده و قسمتی از مایملک و دارایی خود را وقف آستان مقدس رضوی می نمودند. و حتی در کنار بارگاه ملکوتی امام(ع) دارالشفاء برای معالجه بیماران احداث گردید .در قرن دوم هجری به دلیل فشارهای امویان و عباسیان، سادات به ایران مهاجرت کردند و در هنگام ورود امام رضا(ع) به ایران نیز عده ای از آنها به این سرزمین آمدند که بعدها تحت تعقیب عباسیان قرار گرفتند و عده زیادی از آنها در شهرهای مختلف به شهادت رسیدند و مزارهای هر یک به کانونی برای فرهنگ تشیع تبدیل گردید و موجبات گسترش شعائر و معارف شیعه را فراهم کرد . علی بن موسی الرضا(ع) طی دوران اقامت خود در مرو، برای ترقی اندیشه و اعتقادات مردم خراسان بسیار تلاش نمود و با مناظره های علمی با اهل کتاب و نحله های فکری گوناگون، موجبات اعتلای معرفت و بینش دینی این منطقه را فراهم آورد
کلمات کلیدی:
امام رضا- هجرت به ایران- اثار و برکات
ترویج معنویت و گسترش خدمات اجتماعی و فرهنگی پس از ورود امام رضا(ع) به ایران نباید از سوی مسؤولان فرهنگی و اجتماعی مورد غفلت قرار بگیرد.
نقش امام رضا(ع) در گسترش شیعه
کوفه، جبل، کرمانشاه و قم، نقاط شیعه نشین و مراکز قدرت شیعیان در زمان امام رضا(ع) بوده است و مأمون مسیر حرکت امام رضا(ع) را به ایران از مسیر بصره، اهواز و فارس به سوی مرو حرکت می داد و ماموران مامون نیز به صورت مداوم حضرت امام رضا(ع) را زیر نظر داشته و رفتار و اعمال ایشان را به او گزارش می داده اند.
امام رضا(ع) در مسیر حرکت خود وارد نیشابور شد، مردم خبر ورود ایشان را می شوند و بسیاری به استقبال ایشان می آید. در این هنگام دو تن از علما و حافظان حدیث نبوی، به همراه گروههای زیادی از دوستدارن علم، گفتند؛ « ای امام بزرگ و ای فرزند امامان بزرگوار، تو را به حق پدران پاک و اجداد بزرگوارت سوگند میدهیم که رخسار فرخنده خویش را به ما نشان دهی و حدیثی از پدران و جد بزرگوارتان، پیامبر خدا، برای ما بیان فرمایی تا یادگاری نزد ما باشد».
امام دستور توقف مرکب را دادند و حضرت فرمودند: « کلمه لاالهالاالله حصار من است پس هر کس آن را بگوید داخل حصار من شده و کسی که داخل حصار من گردد ایمن از عذاب من خواهد بود. سپس امام فرمودند: «اما این شروطی دارد و من، خود، از جمله آن شروط هستم».
حدیث سلسله الذهب نمونه ای از احادیث است که از نظر علمی کمتر به آن توجه شده است و می تواند یکی از تحکم اعتقادات در بین نوجوانان و جوانان ایران باشد، چرا که یکی از راههای گسترش شیعه، گفتن احادیثی است که در عقل «انسان امروزی» بگنجد و در متون درسی قرار گیرد که باید تأسف خورد و گفت؛ مهدهای کودک ما بیشتر به آموزش هایی توجه دارند که صبغه غربی دارند که البته این نکته نباید به این معنی باشد که گفت همه چیز غرب بد است، اما باید گفت ما پشتوانه ملی مذهبی بسیار قویی داریم که با به کار بردن درست می توان بسیاری از نیازها را رفع کرد. بنابراین با بررسی و تبیین این گونه احادیث می توان معنویت و توجه افراد را به این امر اختصاص داد.
آثار فکری و عملی امام رضا(ع) در ایران
تاثیرات امام رضا(ع) در ایران را می توان در عرصه های مختلف مورد توجه قرار داد که در ذیل آنها را مورد بررسی قرار می دهیم.
تأثیرات اعتقادی
داشتن عقیده برای هر انسانی بستگی به مواردی از جمله، ساختار اجتماعی، نحوه آموزش، موقعیت اجتماعی، سطح فرهنگی و تمدنی، محیط خانواده و بسیاری دیگر از مسائل دارد که موجب شکل گیری اعتقادات می شود که در این میان نباید نقش اما رضا(ع) را در هویت بخشی ایرانیان و رشد شیعه در این سرزمین را نادیده گرفت. متخصصین در عرصه «هویت شناسی» معمولاً برای هویت یابی افراد «گذشت زمان» را یکی از ملاک ها می دانند که از بطن ورود ایشان به ایران، این گذشت زمان همچنان تاثیری در فراموش کردن این امام همام نداشته است.
منطقی است؛ پذیریم، حضور ایشان در ايران سبب تقويت باورهای تاريخی شيعی شد. چرا که وقتی حضرت به ایران آمدند، کانون جغرافیایی شیعه در مناطقی از ایران وجود داشت، اما این کانون های شیعی اصیل نبودند؛ از این رو با آمدن ایشان شیعه دوازده امامی گسترش یافت و قبل از آن، شیعیان ایران در موضع ضعیفی بودند.
امام رضا(ع) در طی سه سال حضور خود در خراسان، در تمام حرکات و رفت و آمدها و نامهها و بیانات و مجالس و برخوردهایش با مردم هدفي را تعقیب میکرد و آن تقویت جریان شیعه اعتقادی بود. ایشان در هر فرصتی به ذکر احادیثی که دلیل روشن بر برتری حضرت علی(ع) بر سایر مردم داشت، میپرداخت. همچنین شيعيان به دليل دورى از اهل بیت(ع) و محدوديتهايى كه بنی عباس برای آنان فراهم كرده بودند و از نظراعتقادي دچار مشكلات و شبهاتي شده بودند، امام بسیاری از آن شبهات را پاسخ و مردم را هدایت می کرد.
رشد محافل علمی
از دیگر برکات امام رضا(ع) در ایران را می توان رشد محافل علمی به خصوص حوزه های علمیه برشمرد که این عمل برای ائمه به نوعی هم مسئولیت بوده و هم وظیفه، چرا که هدایت بشریت با ختم نبوت تمام نشده و با وجود امام معصومی که مبرا از گناه و هدایت یافته است، خود نیز هدایت می کند. و یکی از نهادهایی که می تواند این هدایت را در جامعه تبیین کند حوزه علمیه است که تاسیس این نهاد را باید از صدر اسلام دانست.
علی بن موسی الرضا(ع) طی دوران اقامت خود در مرو، برای ترقی اندیشه و اعتقادات مردم خراسان بسیار تلاش نمود و با مناظره های علمی با اهل كتاب و نحله های فكری گوناگون، موجبات اعتلای معرفت و بینش دینی این منطقه را فراهم آورد. آن حضرت، با تشكیل محافل علمی، كلامی و حدیثی به دفاع از اصول اسلام و فرهنگ اهل بیت علیهم السلام پرداخت و به شبهات و ایرادات فِرَق مختلف پاسخ داد. شمار مناظرات امام رضا(ع) که درباره مسائل گوناگون با اهل كتاب و نمایندگان مسیحیان، یهودیان، مانویان، زرتشتیان، صابئین و فرق اسلامی بسیار است. ایشان افزون بر شرکت در مناظرات عمومی و مجالس علمی در «منزل خود» و «مسجد مرو» پذیرای پیروان خود و تشنگان معرفت بودند که در واقع به نوعی حرکت اولیه حوزه های علمیه را در مشهد می توان از همین مجالس دانست که البته با مخالفت های مامون همراه بود.
وجود فضای زیارتی و عبادی
وجود امام رضا(ع) در مشهد و ایجاد مکان ها زیارتی و عبادی خود بسیاری از خیرات مادی و معنوی را در بر دارد. البته از آنجایی که وجود ائمه اطهار هم در زمان حیات و هم پس از شهادت دارای برکات و آثار ارزشمند است؛ از این رو می بینیم وقتی امام شهید می شود و مأمون که می خواهد خود را با این کار بزرگ نشان دهد، دقیقا قضیه برعکس می شود و امام پس از شهادت جایگاه بسیار رفیعی را نزد مردم پیدا می کند که تا امروز نیز شاهد آن هستیم.
بنابر این باید گفت فضای زیارتی و عبادی هم در زمان حضور ائمه اطهار بوده و هم پس از شهید شدن آن حضرت، همچنین می بینیم وقتی امام در مرو هست، طرفداران زیادی دارد و پس از شهادت ایشان نیز خادمانی داشته که فضای زیارتی و عبادی را آماده نمایند که بقعه «رضویه» از جمله آثاری است که از ابتدا خادم داشته است و به ظاهر نخستین گروهی که در کنار قبر ایشان سکونت دارند، خادمان روضه مبارکه، کاسبان و اصناف آن دوره بوده اند که پس از مدتی مسجدی در کنار قبر ایشان ساخته و تعداد زائران نیز به مرور با مکان هایی که بعداً برای زائران ساخته شده، افزایش می یابند.
موقوفات امام رضا(ع)
آستان مقدس روضوی جزو ثروتمندترین مجموعه های اقتصادی است و حتی آن را بزرگترین نهاد موقوفاتی جهان اسلام می دانند و علت این امر نفوذ معنوی است که امام رضا(ع) در دل شیعیان دارد و روز به روز به شمار آن اضافه می شود. سندهای وقفی امام رضا(ع) بسیار زیاد است. از قدیمیترین سندهای وقفی مربوط به قرن دهم است و شاید قدیمیترین سند وقف غیرمنقول نیز مربوط به وقفنامه «عتیق علی طوسی» باشد که سال ۹۳۱ هجری تنظیم شده و پس از آن وقفنامه سیدعلی حسینی گنابادی است كه در سال ۹۵۷ هجری ملكی را در قریه زیبد گناباد وقف آستان قدس كرده است. همچنین باید از موقوفاتی از امام رضا(ع) نام برد که متاسفانه خارج از مرزهای کنونی ایران است. در حال حاضر رَقبات زیادی در افغانستان، مناطق خوارزم و ماوراءالنهر كه جزء منطقه خراسان بوده، واقع شده كه با تغییر مرزهای سیاسی در آن طرف مرزها مانده اند. در قفقاز، آذربایجان شوروی، هند و پاكستان نیز سابقاً موقوفه هایی وجود داشته است. همچنین تعدادی مؤسسه دینی به نام امام رضا(ع) در هند و پاكستان نیز اكنون وجود دارند كه مورد توجه شیعیان آنجاست و مردم در روزهایی خاص در آن اماكن گرد هم می آیند و از فضائل و مناقب آن حضرت سخن میگویند و به نام آن امام نذر و نیاز می كنند.
لازم به ذکر است در حال حاضر نیز بسیاری از مغازه ها، خانه ها، زمین های کشاورزی در مشهد وجود دارد که به عشق امام رضا(ع) وقف شده است، البته در این میان نباید از موقوفاتی که در دیگر شهرها وجود دارد، چشم پوشی کرد.
وجود شفاء خانه از قدیم و ساخت بیمارستان ها با نام امام رضا(ع) در حال حاضر
طبابت امام رضا (ع) بسیار معروف بوده و حتی ایشان کتابی با عنواین طب الرضا(ع) دارد. کتاب طب الرضا یا رساله ذهبیه کتابی پزشکی است که از امام رضا(ع) برجای مانده است. این کتاب مجموعه ای از سخنان امام (ع) هست که به خاصیت های پزشکی غذاها و نوشیدنی ها اشاره داشته است. همچنین؛ باید گفت این کتاب به نوعی قدرت پیشگیری از بسیاری بیماری ها را دارد و تکنیک هایی را برای مقابله با بیمارها و آسیب های روحی و روانی مورد توجه قرار داده است. لازم به ذکر است، این رساله به درخواست مأمون خلیفه عباسی، توسط امام تقریر و تحریر شده است که البته جنبه عمومی یعنی برای دیگر افراد نیز کارایی دارد.
امروزه نیز وجود بیمارستان هایی با این نام زیبا، نشان از برکت وجودی ایشان و معنویت و عشقی است که مردم نسبت به این امام همام دارند و بسیاری از افراد ثروتمند این اعتقاد را دارند که وقف هایی که برای امام رضا(ع) داشته اند نه تنها از مال آنها کم نشده، بلکه افزایش روز افزون مالی و اقتصادی داشته اند.
ورود سادات و افزایش معنویت گرایی در ایران
پس از هجرت امام رضا(ع) به ایران رشد شیعیان رو به افزایش رفت چرا که به دنبال ورود آمدن ایشان به ایران، بسیاری از پیروان و خاندان این امام رئوف نیز به ایران آمده که باید گفت بسیاری از آنها شهید شدند که نمونه خاندان آن دو بزرگوار حضرت معصومه(س) در قم و شاهچراغ در شیراز است. در واقع با ورود سادات علوی گسترش فرهنگ اهل بیت علیهم السلام در ایران افزایش یافت که پیامد این حرکت نوعی معنویت گرایی در بین ایرانیان را باعث شد.
منابع:
تحف العقول
محمدی اشتهاردی، محمد، (۱۳۷۸)، ايرانيان مسلمان در صدر اسلام و سير تشيع در ايران.
اعلام الوری باعلام الهدی، طبرسی، ج ۲.
تاریخ امامت ، منتظرالقائم.
عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، ج۱.
کتاب تاریخ آستان قدس، ج ۲.
کتاب تکوین و تکون هویت ملی ایرانیان، موسی نجفی.
برچسبها:
موضوعات مرتبط: مناسبت ها ، مطالبی در رابطه با امام رضا علیه السلام
