ارزش روزی حلال
بنابر روایاتی که از پیامبر اعظم(ص) و امامان معصوم(ع) رسیده، بر همه لازم است در راه به دست آوردن «درآمد حلال» تلاش کنند و از بیکاری و تنبلی و حرام خواری جدّاً بپرهیزند.
 
پیامبر گرامی اسلام(ص) می فرماید:
«طَلَبَ الحَلالِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ وَ مُسِْلِمَةٍُ؛[1] به دنبال روزی حلال رفتن، بر هر مرد و زن مسلمان لازم است».
و نیز از وی روایت شده که: «خدا دوست می دارد که بنده اش را در راه کسب حلال در رنج و زحمت ببیند».[2]
 
و نیز می فرماید:
«اَلکادُّ لِعِیالِهِ کَالْمُجاهدِ فی سَبیلِ الله؛[3] کسی که برای اداره زندگی خانواده اش تلاش می کند، مانند کسی است که در راه خدا جهاد می کند». در حدیث دیگر پیامبر اکرم(ص) فرمود:
 
«إنَّ اللهَ یُبْغِضُ الشّابَّ الفارِغ؛[4] جوان بیکار، مورد خشم خداوند است».
و می فرماید: «انسان سالم و بیکاری که نه مشغول کارهای دنیایی و نه مشغول کارهای آخرتی باشد، مورد خشم پروردگار است».[5]
 
ابن عبّاس می گوید، هر گاه پیامبر(ص) از شخصی خوشش می آمد، از شغل او می پرسید. اگر می گفتند او شغلی ندارد، می فرمود: از چشم من افتاد. وقتی از آن حضرت، علت آن را می پرسیدند، می فرمود: مؤمن اگر دارای شغلی نباشد، با دین فروشی زندگی خودش را اداره می کند.[6]
 
انس بن مالک می گوید: روزی که رسول خدا(ص) از غزوه تبوک باز می گشت، سوربن معاذ انصاری، (یا سعد انصاری) به استقبال آن حضرت شتافت و با پیامبر(ص) دست داد. حضرت فرمود: چه باعث شده که دست هایت این گونه سفت و پینه بسته باشد؟ جواب داد: با بیل برای کسب نفقه خانواده ام کار می کنم. حضرت دست وی را بوسید و فرمود: این دست هرگز آتش جهنّم را حسّ نمی کند.[7]
 
بنابراین با اینکه روزی رسان خداوند متعال است: )إنَّ الله هُوَ الرَّزّاق([8] و خود روزی را تقسیم و تقدیر می کند، امّا همه موظفند منبع درآمدی حلال داشته باشند؛ زیرا خداوند به وسیله اسباب روزی می دهد. بندگان خدا باید به دنبال کسب حلال باشند و شغلی را پیشه خود سازد.
امام صادق(ع) می فرماید: «به دنبال روزی حلال رفتن را رها نکن؛ زیرا این در تقویت دینت مؤثر است.[9]حرام خواری
اسلام انسان را در کسب روزی و به دست آوردن متاع زندگی آزاد گذارده، امّا هرگز اجازه نداده که او در این راه مسیری را پیش گیرد که اخلاق را فاسد گرداند و او را در معرض سقوط قرار دهد و یا موجب فساد در جامعه شود. بدین جهت، نه تنها مشروبات الکلی، مواد مخدّر و همه منکرات و فواحش را حرام شمرده، بلکه تولید، واسطه شدن، خرید و فروش و استعمال و ... آن را نیز تحریم کرده است.
زنا و فحشا و رقّاصی را شغل و منبع درآمد انسان نمی داند، غنا و آواز ه خوانی را که انسان را به فحشا بکشاند، راه کسب صحیح نمی شناسد. هر کاری که موجب سود شخصی امّا ضرر و بدبختی برای شخص دیگر یا اجتماع بشری باشد و امنیت اقتصادی و سلامت فرد یا جامعه را به خطر بیندازد، جرم و گناه شمرده و بر آنها کیفر سخت در دنیا و عذاب دردناک در آخرت وعده داده است؛ مانند: رشوه خواری، دزدی (به هر شکل آن)، کم فروشی، قمار، ربا، رانت خواری، غشَ در معامله، احتکار نیازمندی های مردم و ... .
 
خداوند متعال در قرآن کریم، حرام خواری را از صفات یهود شمرده، می فرماید:
(وَتَرَی کَثِیرًا مِّنْهُمْ یُسَارِعُونَ فِی الإِثْمِ وَالْعُدْوانِ وَأَکْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ)[10]؛ «بسیاری از آنان را می بینی که در گناه و تعدّی و خوردن مال حرام، شتاب می کنند. چه زشت است کاری که آنجام می دادند!».
سپس می فرماید: «چرا دانشمندان نصارا و یهود، آنها را از سخنان گناه آمیز و خوردن مال حرام، نهی نمی کنند؟ چه زشت است عملی که انجام می دادند!».[11]
خوردن مال حرام، شامل همه تصرّفات نامشروع می شود، خواه خوردن و آشامیدن باشد، یا کار حرامی در زمینه مسکن، لباس و غیر آن، و ممکن است مال را مصرف نکنند و آن را به ناحق نزد خود نگهدارد و به صاحبش برنگرداند. به تمام این موارد حرام خواری صادق است.روزی حلال
خداوند متعال برای تمام مخلوقات «روزی حلال» مقدّر فرموده است. اگر انسان عجله نکند و قناعت و صبر را پیشه خود سازد، تمام رزق مقدرش به او خواهد رسید. کسانی که از کسب حرام پرهیز نمی کنند، خیال می کنند اگر از مال حرام صرف نظر کنند، کمبودی در معاششان پدید می آید و سخت محتاج و گرفتار می شوند. خداوند می فرماید: )وَمَا مِن دَآبَّةٍٍ فِِی الأَرْضِ إِلاَّ عَلَی اللّهِ رِزْقُهَا وَیَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا کُلٌّ فِی کِتَابٍ مُبِینٍ([12]؛ «هیچ جنبنده ای در زمین نیست، مگر اینکه روزی او برخداست. او قرارگاه و محلّ نقل و انتقالش را می داند. همه اینها در کتاب آشکاری ثبت است».غذای کرم در عمق دریا
روزی حضرت سلیمان(ع) درکنار دریا نشسته بود. نگاهش به مورچه ای افتاد که دانه گندمی را با خود به طرف دریا حمل می کرد. سیلمان(ع) دید او به آب دریا رسید. در همان لحظه قورباغه ای سرش از آب بیرون آورد و دهانش را گشود. مورچه به داخل دهان آن وارد شد و قورباغه به درون آب رفت. سلیمان مدّتی شگفت زده به فکر فرو رفت. ناگاه دید همان قروباغه سرش را از آب بیرون آورد و دهانش را گشود و مورچه از دهانش بیرون آمد، ولی دانه گندم را همراه خود نداشت. سلیمان(ع) آن مورچه را طلبید و سرگذشت آن را پرسید. مورچه گفت «ای پیامبر خدا! در قعر این دریا سنگی توخالی وجود دارد و کرمی در درون آن زندگی می کند. خداوند آن را در آنجا آفرید. کرم نمی تواند از آنجا خارج شود. خداوند این قورباغه را مأمور کرده تا مرا به سوی آن کرم حمل کند. قورباغه مرا به آنجا می برد و دهانش را نزدیک سوراخ می گذارد. من از دهان آن بیرون می آیم و دانه گندم را نزد کرم می گذارم و سپس به دهان قورباغه که در انتظار من است، باز می گردم و آن هم مرا به خشکی باز می گرداند.
حضرت سلیمان(ع) به مورچه گفت: وقتی که دانه گندم را برای کرم می بری، آیا سخنی از آن شنیده ای؟» گفت آری، او می گوید:
«یا مَنْ لا یَنُسانی فی جَوفِ هذِهِ الصّخْرَةِ تَحْتَ هذِهِ اللُّجّةِ بِرِزْقِکَ، لا تَنسِ عِبادَک المُومنینَ بِرَحْمَتِکَ؛ ای خدایی که روزی مرا درون این سنگ در قعر این دریا فراموش نمی کنی، رحمتت را در مورد بندگان با ایمانت فراموش نکن».[13]
 
رسول خدا(ص) در سفر حجة الوداع در مسجد الحرام، به مسلمانان فرمود: «بدانید که جبرئیل به من الهام کرد هیچ کس نمی میرد، مگر وقتی که تمام روزی مقدّرش به او رسیده باشد. پس، از خدا بترسید و در طلب روزی حریص نباشید و دیر رسیدن رزق حلالتان شما را وادار نکند که عجله کنید و رزق خود را از راه حرام بخواهید. خداوند رزق حلال را بین مخلوقاتش تقسیم کرده و روزی حرام را قسمت نکرده ... کسی که پرده عفّت خود را بدرد و شتاب کند و آن را از طریق حرام کسب کند، از رزق حلال و مقدّرش محروم می شود و به آنچه کسب کرده، در قیامت مؤاخذه خواهد شد؛ چنان که خداوند در قرآن مجید از کسب حرام نهی فرمود:
( ... وَلاَ تَتَبَدَّلُواْ الْخَبِیثَ بِالطَّیِّب)[14]؛ «مال پاکیزه را به خبیث تبدیل نکنید».
پیامبر گرامی اسلام در تفسیر این آیه که در نهی از خوردن مال یتیم است، چنین می فرماید: یعنی پیش از آنکه روزی مقدر و حلالتان برسد، به سوی روزی حرام شتاب نکنید.[15]
 
حضرت علی(ع) روزی نزدیک در مسجد از استر پیاده شد و آن را به شخصی سپرد و وارد مسجد شد. آن شخص لجام استر را بیرون آورد و فرار کرد. امیرالمؤمنین(ع) در حالی که دو درهم را در دست داشت تا مزد سارق لجام را بدهد، از مسجد خارج شد. دید مرکب بدون لجام است. حضرت بر استر سوار شد و دو درهم را به غلامش داد تا برای آن مرکب لجامی بخرد. غلام به بازار آمد و همان لجام را در دست یک نفر دید. معلوم شد که دزد آن را به دو درهم به آن شخص فروخته و رفته است. غلام این مطلب را به آن حضرت گزارش داد.
 
امیرالمؤمنین(ع) فرمود:
«إنّ الْعَبْدَ لِیُحْرِمُ نَفْسَهَ الرّزقَ الحَلالَ بِتَرکِ الصَّبْرِ وَ لاِیَزُدادُ عَلی ما قُدِّرَ لَهُ؛[16] جز این نیست که بنده به سبب صبر نکردن و شتاب زدگی رزق حلال را بر خود حرام می کند؛ در حالی که بیش از آنچه مقدّرش بوده، به دست نمی آورد».
گاهی بر اثر چشم پوشی از مال حرام، چندین برابر آن از حلال به او خواهد رسید. امام صادق(ع) می فرماید: در قوم موسی(ع) مرد فقیری بود که همسرش اصرار می کرد که به دنبال کسب و درآمدی برود تا زندگی بهتری داشته باشند. (و او به هر طرف که روی می آورد، نتیجه ای نمی گرفت)؛ تا اینکه یک روز از روی اخلاص از خداوند متعال کمک خواست. در خواب دید که از او پرسیدند: آیا دو درهم حلال می خواهی یا دو هزار درهم حرام؟ گفت: دو درهم حلال مرا کفایت می کند. گفتند: در زیر سرت دو درهم حلال قرار داده شده است. از خواب بیدار شد و آن را برداشت. با یک درهم آن یک ماهی خرید و به سوی منزل آمد. همسرش از کار او ناخرسند بودو از روی ملامت سوگند خورد که به آن دست نمی زند. مرد خود ماهی را آماده پختن کرد. ناگاه دو دانه «دُرّ» در شکم ماهی یافت. آنها را به چهل هزار درهم فروخت.[17]آثار سوء حرام خواری
هر مالی که انسان از راه نامشروع و حرام کسب کند، علاوه بر اینکه معصیت پروردگار را نموده و دارای عقوبت های اخروی است، در دنیا نیز موجب گرفتاری های جبران ناپذیر خواهد شد.1. بی برکتی اموال
حرام خواری برکت را از مال می برد. امام صادق(ع) فرمود: «کسی که مالی را از راه غیر مشروع به دست آورد، ساختمان و آب و گل بر او مسلط می شود (تا مال او را تلف کند)»[18]؛ یعنی مال و عمر خود را در آب و گلی مصرف می کند که نه برای دنیا نفعی دارد و نه برای آخرتش. گویا این قطعه از زمین مأمور بوده تا مال او را ببلعد.2. عدم پذیرش عبادات
خوردن مال حرام مانع قبولی عبادات است. پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمود: «هر شب در بیت المقدس فرشته ای فریاد می زد: هر کس مال حرامی بخورد، خداوند هیچ عمل واجب یا مستحبی از او را نمی پذیرد».[19]
سلیمان بن خالد می گوید: از امام صادق(ع) درباره این سخن خداوند پرسیدم:
(وَقَدِمْنَا إِلَی مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنثُورًا)[20]؛ «و ما به سراغ اعمالی که انجام داده اند، می رویم و همه را همچون ذرّات غبار پراکنده در هوا قرار می دهیم».
حضرت فرمود: آگاه باش، به خدا قسم هر چند اعمال اینها مفید تر و درخشنده تر از پارچه های سفید مصری باشد، از آنها پذیرفته نمی شود؛ زیرا ایشان از حرام خواری پرهیز نمی کنند.[21]
پیامبر(ص) فرمود: «العِبادَةُ مَعَ أکلِ الحَرام کَالْبِناء عَلَی الرّمْلِِِ؛[22] عبادت کردن با حرام خواری، مانند بناکردن روی زمین ریگ زار است»؛ یعنی چنان که بنا بدون زیرسازی محکم، خراب و نابود می شود و صاحب آن از آن بهره ای نمی برد، عبادت کسی که از حرام پرهیز نمی کند هم فایده ای برایش ندارد.
امام صادق(ع) می فرماید: هر گاه کسی مالی از غیر راه حلال به دست آورد و با آن به حج مشرّف شود، چون گوید «لَبَّیْکَ اللّهُمَّ لَبَّیْکَ»، خطاب می رسد: «لا لّبَّیْکَ و لا سَعْدَیُکَ؛ تو نیامدی و رستگار نشدی»؛ یعنی حج تو با مال حرام قبول نمی شود.[23]3. عدم استجابت دعا
دعای حرام خوار مستجاب نمی شود. پیامبر اکرم(ص) فرمود: «کسی که لقمه حرامی بخورد، تا چهل روز نمازش قبول نمی شود و تا چهل روز دعایش مستجاب نمی گردد و هر گوشتی که در بدن او از حرام روییده شود، به آتش جهنّم سزاوارتر است و هر لقمه حرامی، باعث روییدن گوشت در بدن می شود».[24]
و نیز فرمود: « کسی که دوست دارد دعایش مستجاب شود، باید از درآمد و خوراک حلال و پاکیزه بهره مند شود و از حرام بپرهیزد».[25]
شخصی به پیامبر اکرم(ص) عرض کرد: دوست دارم دعایم مستجاب شود. حضرت فرمود: «خوراک خودت را پاک گردان و از حرام خواری دوری کن».[26]
خداوند متعال به عیسی بن مریم فرمود: «به ظالمین بنی اسرائیل بگو: در حالی که مال حرامی در تصرف آنهاست، مرا نخوانند که در این حال مورد لعن من واقع می شوند و آنها را از نعمت هایم، دورشان می سازم».[27]4. قساوت قلب
خوراکی که انسان تناول می کند، اگر پلید و حرام باشد، قلب را تیره می سازد. در این صورت دیگر از او امید خیری نیست و پند و اندرز در او اثر نمی کنند و سخت ترین مناظر رقّت بار او را متأثر نمی کنند. امام حسین(ع) به لشکریان عمر سعد فرمود: «از اینکه شما نافرمانی ام می کنید، و به سخن من گوش فرا نمی دهید، این است که شکم هایتان از حرام پر شده و بر دل هایتان مهر خورده و دیگر حق را نمی پذیرید. وای بر شما! آیا انصاف نمی دهید؟ آیا گوش فرا نمی دهید!؟».[28]حرام خواری شریک بن عبدالله
شریک بن عبدالله بن سنان فرزند انس نخعی کوفی، در سال 75ق در خراسان به دنیا آمد و در سال 177ق در کوفه از دنیا رفت. وی عالمی با تقوا و فقیهی با هوش بود. مهدی عباسی او را احضار کرد و او را واداشت که یکی از این سه کار را بکند: یا منصب قضاوت را بپذیرد، یا معلم و مربی اطفال خلیفه باشد، یا یک مرتبه مهمان سفره خاص خلیفه شود.
شریک خوردن طعام را اختیار کرد و آن را از دو کار دیگر آسان تر شمرد. خلیفه به آشپر مخصوص دستور داد تا انواع خوراکی های لذیذ را تدارک ببیند. چون شریک از آن طعام های لذیذ حرام خورد. آشپر گفت: شریک پس از خوردن این طعام. رستگار نخواهد شد و همان طور هم شد؛ زیرا آن لقمه های حرام چنان در او تأثیر کرد که دو کار دیگر را هم پذیرفت هم قاضی شد و هم مربی اطفال خلیفه. گویند: وقتی حواله ای داشت و در گرفتن آن از بیت المال سخت گیری می کرد، خزینه دار گفت: تو به ما گندمی نفروخته ای که در گرفتن آن چنین سخت گیری می کنی! گفت: بلی، چیزی مهم تر از گندم را فروختم و آن دین خودم است.[29]5. تأثیر منفی در نسل
نطفه ای که از آن فرزندان به وجود می آیند، از غذایی که پدر و مادر تناول می کنند، تولید می شود و در صورت نامشروع بودن «درآمد»، شیطان در به وجود آمدن این فرزندان مشارکت می کند و گرایش این فرزندان به گناه بیشتر می شود و تربیت آنها سخت تر و تکامل اخلاقی شان با مشکلات زیادتری روبه رو خواهد شد. لقمه حرام، چنان در حان و روان یک طفل اثر می گذارد که نمی تواند به آسانی از افاضات نورانی حق تعالی کسب نور کند و به سعادت راه یابد: خداوند می فرماید:
)ِاذْهَبْ فَمَن تَبِعَکَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤکُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا... وَشارِکْهُمْ فِی الأَمْوَالِ وَالأَوْلادِ...([30]؛ «(ای شیطان) برو! هر کس از آنان که از تو تبعیّت کند، جهنّم کیفر شماست؛ کیفری فراوان...، و در ثروت و فرزندانشان شرکت جوی...».
بر اساس روایات، شرکت شیطان در فرزندان آن است که نطفه فرزندان از مال حرام منعقد شده باشد.[31]
 
امیرالمؤمنین(ع) می گوید: پیامبر اکرم(ص) فرمود: خداوند متعال بهشت را بر کسی که بسیار ناسزا می گوید و باکی ندارد از اینکه هر حرف (زشتی) بگوید یا بشنود، حرام کرده است. اگر پی جویی کنید، چنین فردی را زنازاده یا کسی که (به سبب حرام خواری) شیطان در انعقاد نطفه اش شرکت داشته، خواهید یافت. سؤال شد آیا شیطان در این گونه موارد شرکت دارد؟ پیامبر(ص) فرمود: آیا این سخن خداوند را نخوانده ای که فرمود: )وَشَارِکْهُمْ فِی الأَمْوَالِ وَالأَُوْلادِ...([32].
امام صادق(ع) فرمود: «کسی که میل به زنا و خوردن مال حرام دارد، شیطان در نطفه اش شرکت داشته است».[33]
 
امام صادق(ع) فرمود:
«کَسْبُ الحَرامِ یُبینُ فی الذّرّیة؛[34] درآمد حرام در فرزندان اثر (نامطلوب) می گذارد (و هدایت آنها را دچار مشکل می کند)».
از این آیات و روایات به خوبی استفاده می شود که اگر بخواهیم فرزندان سالم، متدیّن، خوش خلق و تربیت پذیر داشته باشیم، ابتدا باید منبع درآمد ما حلال باشد و لقمه ای حرام به خانه نیاوریم و حرام خواری نکنیم، سپس به تربیت و تعلیم آنها همّت بگماریم.
عاقبت حرام خواری
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «هر کس در تحصیل مال بی باک باشد (و رعایت حلال و حرام را نکند)، خدا هم باکی ندارد که او را از هر دری وارد جنهم کند».[35]
و نیز فرمود: «هر کس مالی را از راه حرام کسب کند، اگر آن را صدقه بدهد، از او پذیرفته نمی شود، اگر آن را باقی بگذارد (و بمیرد)، توشه دوزخش می شود».[36]پی نوشت ها
1 . بحارالانوار، ج103، ص9.
2 . کنز العمال، ح9200.
3 . بحارالانوار، ج103، ص12.
4 . جامع السعادات، نراقی، ج1، ص152.
5 . شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج17، ص146.
6 . بحارالانوار، ج103، ص9؛ جامع الخبار، ص139.
7 . تاریخ بغداد، ج7، ص342؛ الامام صادق(ع)، عبدالحکیم الجندی، ص350.
8 . الذاریات/58.
9 . بحارالانوار، ج71، ص128 و 137.
10 . مائده/62.
11 . همان/63.
12 . هود/6.
13 . بحارالانوار، ج103، ص36، از دعوات الراوندی.
14 . نساء/2.
15 . عده الداعی، ابن فهد، ص74؛ بحارالانوار، ج70، ص96 و ج103، ص30.
16 . شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج3، ص160، لنالی الاخبار، ص151.
17 . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج17، ص360؛ کتاب اللقطه، باب10، حدیث2؛ بحارالانوار، ج103، ص29 و30، حدیث52.
18 . سفینة البحار، محدث قمی، ج1، ص298.
19 . همان، ص299؛ بحارالانوار، ج100، ص141.
20 . فرقان/23.
21 . عدة الداعی، ابن فهد حلی، ص230؛ بحارالانوار، ج7، ص205.
22 . سفینة البحار، ج1، ص229؛ عدة الداعی، ص141.
23 . کافی، ج5، ص124؛ معراج سعادت، ص429.
24 . سفینة البحار، ج1، ص24.
25 . همان.
26 . عدة الداعی، ص110.
27 . همان.
28 . نفس المهوم، محدث قمی، ترجمه کهری، ص110.
29 . سفینة البحار، ج1، ص698.
30 . اسراء/63 و64.
31 . ر.ک: تفسیر نمونه، ج12، ص208.
32 . تفسیر نور الثقلین، ج3، ص182.
33 . همان، ص183.
34 . وسائل الشیعه، ج12، ص53.
35 . بحارالانوار، ج103، ص11 و 13.
36 . همان، ص14.
 کسب روزی حلال
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف 
کسب روزی حلال یکی از فضائلی است که دین اسلام تاکید بسیاری بر آن داشته و در آیات قرآن و روایات همواره انسان‌ها را بر کسب روزی حلال و طیب و پاک تشویق کرده و پاداش و آثار فراوانی بر آن مترتب داشته و از حرام‌خواری نهی نموده است و آثار سوء بسیاری بر آن مترتب داشته است. در این مقاله برخی از مسائل طلب روزی حلال و حرام‌خواری را بررسی خواهیم کرد. فهرست مندرجات
۱ - واژه‌شناسی۲ - روزی حلال در قرآن۳ - ارزش روزی حلال۴ - نهی از حرام‌خواری۵ - مقدربودن روزی حلال       ۵.۱ - داستان حضرت سلیمان       ۵.۲ - خطبه پیامبر در حجة الوداع       ۵.۳ - داستان حضرت علی       ۵.۴ - داستان مرد فقیر۶ - شرایط کسب حلال       ۶.۱ - شناخت دین       ۶.۲ - شناخت مسائل خرید و فروش۷ - آثار روزی حلال در زندگی       ۷.۱ - در زندگی فردی              ۷.۱.۱ - آمرزش گناهان              ۷.۱.۲ - استجابت دعا              ۷.۱.۳ - محبوب نزد خدا              ۷.۱.۴ - نورانیت دل و جان              ۷.۱.۵ - بازشدن درهای بهشت       ۷.۲ - در زندگی اجتماعی۸ - عوامل افزایش روزی حلال       ۸.۱ - تقوا       ۸.۲ - استغفار       ۸.۳ - دعا       ۸.۴ - کتمان فقر       ۸.۵ - کمک و یاری به مومنان       ۸.۶ - سایر عوامل۹ - عوامل تنگ‌دستی       ۹.۱ - قطع ارتباط با خویشاوندان       ۹.۲ - سبک شمردن نماز       ۹.۳ - قسم دروغ‌خوردن۱۰ - آثار سوء حرام‌خواری       ۱۰.۱ - بی برکتی اموال       ۱۰.۲ - عدم پذیرش عبادات       ۱۰.۳ - عدم استجابت دعا       ۱۰.۴ - قساوت قلب       ۱۰.۵ - تاثیر منفی در نسل۱۱ - حرام‌خواری شریک بن عبدالله۱۲ - عاقبت حرام‌خواری۱۳ - پانویس۱۴ - منبع واژه‌شناسی
[ویرایش]
واژه روزی، به معنای رزقی است که خداوند متعال برای همه افراد زمین عطا کرده است و همینطور به معنای خوراک روزانه آمده است.
[۱]
 واژه حلال نیز به معنای جایز و روا آمده است.
[۲]
 روزی حلال در قرآن
[ویرایش]
با نگاه به آیات قرآنی در می‌یابیم که قرآن هرگز ما را به چشم پوشی از مواهب الهی دعوت نکرده است و فقر را ارزش و نعمت به حساب نیاورده و همیشه آدمی را دعوت به فعالیت نموده است تا از طریق کار و کوشش خود به روزی حلال دسترسی داشته باشد و دستور داده است که از روزی حلال و پاکیزه بخورید: «ای مردم، از آنچه در زمین است حلال و پاکیزه بخورید.» 
[۳]
«از نعمت‌های پاکیزه‌ای که به شما روزی داده‌ایم بخورید.» 
[۴]
در این آیات مراد از طیبات، چیزهای حلال و پاکیزه است که خداوند متعال روزی بندگانش قرار داده است و به حالت دستوری آورده است که از حلال و طیب تناول کنید. ارزش روزی حلال
[ویرایش]
بنابر روایاتی که از پیامبر اعظم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و امامان معصوم (علیهم‌السّلام) رسیده، بر همه لازم است در راه به‌دست آوردن درآمد حلال تلاش کنند و از بیکاری و تنبلی و حرام‌خواری جدّاً بپرهیزند.پیامبر گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌فرماید: «طَلَبَ الحَلالِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ وَ مُسِْلِمَةٍُ؛ 
[۵]
 به دنبال روزی حلال رفتن، بر هر مرد و زن مسلمان لازم است.»و نیز از وی روایت شده که: «خدا دوست می‌دارد که بنده‌اش را در راه کسب حلال در رنج و زحمت ببیند.» 
[۶]
و نیز می‌فرماید: «اَلکادُّ لِعِیالِهِ کَالْمُجاهدِ فی سَبیلِ الله؛ 
[۷]
 
[۸]
 کسی که برای اداره زندگی خانواده‌اش تلاش می‌کند، مانند کسی است که در راه خدا جهاد می‌کند.»در حدیث دیگر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «انَّ اللهَ یُبْغِضُ الشّابَّ الفارِغ؛ 
[۹]
 جوان بیکار، مورد خشم خداوند است.»و می‌فرماید: «انسان سالم و بیکاری که نه مشغول کارهای دنیایی و نه مشغول کارهای آخرتی باشد، مورد خشم پروردگار است.» 
[۱۰]
در روایت دیگری نیز حضرت می‌فرمایند: «هر کسی شب هنگام بر اثر جستجوی حلال، خسته به خواب رود، آمرزیده خفته است.»
[۱۱]
 در روایت دیگری نیز، امام صادق (علیه‌السّلام)، به جستجوی روزی حلال امر می‌فرمایند و آن را کمک و پشتیبان دین معرفی می‌کنند.
[۱۲]
ابن‌عبّاس می‌گوید، هرگاه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از شخصی خوشش می‌آمد، از شغل او می‌پرسید. اگر می‌گفتند او شغلی ندارد، می‌فرمود: از چشم من افتاد. وقتی از آن حضرت، علت آن را می‌پرسیدند، می‌فرمود: مؤمن اگر دارای شغلی نباشد، با دین‌فروشی زندگی خودش را اداره می‌کند.
[۱۳]
[۱۴]
انس بن مالک می‌گوید: روزی که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از غزوه تبوک باز می‌گشت، سعد بن معاذ انصاری، (یا سعد انصاری) به استقبال آن حضرت شتافت و با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) دست داد. حضرت فرمود: چه باعث شده که دست‌هایت این‌گونه سفت و پینه بسته باشد؟ جواب داد: با بیل برای کسب نفقه خانواده‌ام کار می‌کنم. حضرت دست وی را بوسید و فرمود: این دست هرگز آتش جهنّم را حسّ نمی‌کند.
[۱۵]
[۱۶]
بنابراین با اینکه روزی‌رسان خداوند متعال است: «انَّ الله هُوَ الرَّزّاق.»
[۱۷]
 و خود روزی را تقسیم و تقدیر می‌کند، امّا همه موظف‌اند منبع درآمدی حلال داشته باشند، زیرا خداوند به وسیله اسباب روزی می‌دهد. بندگان خدا باید به دنبال کسب حلال باشند و شغلی را پیشه خود سازد.امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: به دنبال روزی حلال رفتن را رها نکن، زیرا این در تقویت دینت مؤثر است.
[۱۸]
 نهی از حرام‌خواری
[ویرایش]
اسلام انسان را در کسب روزی و به دست آوردن متاع زندگی آزاد گذارده، امّا هرگز اجازه نداده که او در این راه مسیری را پیش گیرد که اخلاق را فاسد گرداند و او را در معرض سقوط قرار دهد و یا موجب فساد در جامعه شود. بدین‌جهت، نه تنها مشروبات الکلی، مواد مخدّر و همه منکرات و فواحش را حرام شمرده، بلکه تولید، واسطه شدن، خرید و فروش و استعمال و ... آن را نیز تحریم کرده است.زنا و فحشا و رقّاصی را شغل و منبع درآمد انسان نمی‌داند، غنا و آوازه‌خوانی را که انسان را به فحشا بکشاند، راه کسب صحیح نمی‌شناسد. هرکاری که موجب سود شخصی امّا ضرر و بدبختی برای شخص دیگر یا اجتماع بشری باشد و امنیت اقتصادی و سلامت فرد یا جامعه را به خطر بیندازد، جرم و گناه شمرده و بر آنها کیفر سخت در دنیا و عذاب دردناک در آخرت وعده داده است، مانند: رشوه‌خواری، دزدی (به هر شکل آن)، کم‌فروشی، قمار، ربا، رانت‌خواری، غش در معامله، احتکار نیازمندی‌های مردم و....خداوند متعال در قرآن کریم، حرام‌خواری را از صفات یهود شمرده، می‌فرماید: «وَتَرَی کَثِیرًا مِّنْهُمْ یُسَارِعُونَ فِی الاِثْمِ وَالْعُدْوانِ وَاَکْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ؛ 
[۱۹]
 بسیاری از آنان را می‌بینی که در گناه و تعدّی و خوردن مال حرام، شتاب می‌کنند. چه زشت است کاری که آنجام می‌دادند!.»سپس می‌فرماید: «چرا دانشمندان نصارا و یهود، آنها را از سخنان گناه‌آمیز و خوردن مال حرام، نهی نمی‌کنند؟ چه زشت است عملی که انجام می‌دادند!.»
[۲۰]
خوردن مال حرام، شامل همه تصرّفات نامشروع می‌شود، خواه خوردن و آشامیدن باشد، یا کار حرامی در زمینه مسکن، لباس و غیر آن، و ممکن است مال را مصرف نکنند و آن را به ناحق نزد خود نگهدارد و به صاحبش برنگرداند. به تمام این موارد حرام‌خواری صادق است. مقدربودن روزی حلال
[ویرایش]
خداوند متعال برای تمام مخلوقات روزی حلال مقدّر فرموده است. اگر انسان عجله نکند و قناعت و صبر را پیشه خود سازد، تمام رزق مقدرش به او خواهد رسید. کسانی که از کسب حرام پرهیز نمی‌کنند، خیال می‌کنند اگر از مال حرام صرف‌نظر کنند، کمبودی در معاش‌شان پدید می‌آید و سخت محتاج و گرفتار می‌شوند. خداوند می‌فرماید: «وَمَا مِن دَآبَّةٍٍ فِِی الاَرْضِ اِلاَّ عَلَی اللّهِ رِزْقُهَا وَیَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا کُلٌّ فِی کِتَابٍ مُبِینٍ؛
[۲۱]
 هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست، مگر اینکه روزی او برخداست. او قرارگاه و محلّ نقل و انتقالش را می‌داند. همه اینها در کتاب آشکاری ثبت است.» ← داستان حضرت سلیمان
روزی حضرت سلیمان (علیه‌السّلام) درکنار دریا نشسته بود. نگاهش به مورچه‌ای افتاد که دانه گندمی را با خود به طرف دریا حمل می‌کرد. سیلمان (علیه‌السّلام) دید او به آب دریا رسید. در همان لحظه قورباغه‌ای سرش از آب بیرون آورد و دهانش را گشود. مورچه به داخل دهان آن وارد شد و قورباغه به درون آب رفت. سلیمان مدّتی شگفت‌زده به فکر فرو رفت. ناگاه دید همان قروباغه سرش را از آب بیرون آورد و دهانش را گشود و مورچه از دهانش بیرون آمد، ولی دانه گندم را همراه خود نداشت. سلیمان (علیه‌السّلام) آن مورچه را طلبید و سرگذشت آن را پرسید. مورچه گفت: ای پیامبر خدا! در قعر این دریا سنگی توخالی وجود دارد و کرمی در درون آن زندگی می‌کند. خداوند آن‌را در آنجا آفرید. کرم نمی‌تواند از آنجا خارج شود. خداوند این قورباغه را مامور کرده تا مرا به سوی آن کرم حمل کند، قورباغه مرا به آنجا می‌برد و دهانش را نزدیک سوراخ می‌گذارد. من از دهان آن بیرون می‌آیم و دانه گندم را نزد کرم می‌گذارم و سپس به دهان قورباغه که در انتظار من است، باز می‌گردم و آن هم مرا به خشکی باز می‌گرداند.حضرت سلیمان (علیه‌السّلام) به مورچه گفت: وقتی که دانه گندم را برای کرم می‌بری، آیا سخنی از آن شنیده‌ای؟ گفت آری، او می‌گوید: «یا مَنْ لا یَنُسانی فی جَوفِ هذِهِ الصّخْرَةِ تَحْتَ هذِهِ اللُّجّةِ بِرِزْقِکَ، لا تَنسِ عِبادَک المُومنینَ بِرَحْمَتِکَ؛ ‌ای خدایی که روزی مرا درون این سنگ در قعر این دریا فراموش نمی‌کنی، رحمتت را در مورد بندگان با ایمانت فراموش نکن.» 
[۲۲]
 ← خطبه پیامبر در حجة الوداع
رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در سفر حجة الوداع در مسجد الحرام، به مسلمانان فرمود: «بدانید که جبرئیل به من الهام کرد هیچ‌کس نمی‌میرد، مگر وقتی که تمام روزی مقدّرش به او رسیده باشد. پس، از خدا بترسید و در طلب روزی حریص نباشید و دیر رسیدن رزق حلالتان شما را وادار نکند که عجله کنید و رزق خود را از راه حرام بخواهید. خداوند رزق حلال را بین مخلوقاتش تقسیم کرده و روزی حرام را قسمت نکرده... کسی که پرده عفّت خود را بدرد و شتاب کند و آن را از طریق حرام کسب کند، از رزق حلال و مقدّرش محروم می‌شود و به آنچه کسب کرده، در قیامت مؤاخذه خواهد شد، چنان‌که خداوند در قرآن مجید از کسب حرام نهی فرمود: «... وَلاَ تَتَبَدَّلُواْ الْخَبِیثَ بِالطَّیِّب؛
[۲۳]
 مال پاکیزه را به خبیث تبدیل نکنید.»پیامبر گرامی اسلام در تفسیر این آیه که در نهی از خوردن مال یتیم است، چنین می‌فرماید: یعنی پیش از آنکه روزی مقدر و حلالتان برسد، به سوی روزی حرام شتاب نکنید.
[۲۴]
[۲۵]
[۲۶]
 ← داستان حضرت علی
حضرت علی (علیه‌السّلام) روزی نزدیک در مسجد از استر پیاده شد و آن را به شخصی سپرد و وارد مسجد شد. آن شخص لجام استر را بیرون آورد و فرار کرد. امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) در حالی که دو درهم را در دست داشت تا مزد سارق لجام را بدهد، از مسجد خارج شد. دید مرکب بدون لجام است. حضرت بر استر سوار شد و دو درهم را به غلامش داد تا برای آن مرکب لجامی بخرد. غلام به بازار آمد و همان لجام را در دست یک نفر دید. معلوم شد که دزد آن را به دو درهم به آن شخص فروخته و رفته است. غلام این مطلب را به آن حضرت گزارش داد.امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) فرمود: «انّ الْعَبْدَ لِیُحْرِمُ نَفْسَهَ الرّزقَ الحَلالَ بِتَرکِ الصَّبْرِ وَ لاِیَزُدادُ عَلی ما قُدِّرَ لَهُ؛ 
[۲۷]
 
[۲۸]
 جز این نیست که بنده به سبب صبرنکردن و شتاب‌زدگی رزق حلال را بر خود حرام می‌کند، در حالی که بیش از آنچه مقدّرش بوده، به دست نمی‌آورد.» ← داستان مرد فقیر
گاهی بر اثر چشم‌پوشی از مال حرام، چندین برابر آن از حلال به او خواهد رسید.امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: در قوم موسی (علیه‌السّلام) مرد فقیری بود که همسرش اصرار می‌کرد که به دنبال کسب و درآمدی برود تا زندگی بهتری داشته باشند. (و او به هر طرف که روی می‌آورد، نتیجه‌ای نمی‌گرفت)، تا اینکه یک روز از روی اخلاص از خداوند متعال کمک خواست. در خواب دید که از او پرسیدند: آیا دو درهم حلال می‌خواهی یا دو هزار درهم حرام؟ گفت: دو درهم حلال مرا کفایت می‌کند. گفتند: در زیر سرت دو درهم حلال قرار داده شده است. از خواب بیدار شد و آن را برداشت. با یک درهم آن یک ماهی خرید و به سوی منزل آمد. همسرش از کار او ناخرسند بود و از روی ملامت سوگند خورد که به آن دست نمی‌زند. مرد خود ماهی را آماده پختن کرد. ناگاه دو دانه «دُرّ» در شکم ماهی یافت. آنها را به چهل هزار درهم فروخت.
[۲۹]
[۳۰]
 شرایط کسب حلال
[ویرایش]
یکی از ملزومات جامعه بشری آن است که انسان‌ها ناگزیر از زندگی دسته جمعی هستند و برای بقاء و استمرار آن، نیازمند یک سری امکانات زیستی می‌باشند و برای کسب این امکانات به ناچار باید در یک تعامل و ارتباط فکری و معنوی با دیگر انسان‌ها قرار گیرند تا بتوانند احتیاجات روزمره خود را تامین کنند.با توجه به تاکیدات فراوانی که خداوند در قرآن و روایات متعددی که از ائمه (علیه‌السّلام) نقل شده است، در می‌یابیم که برطرف کردن نیازهای انسان باید از راه حلال و پاکیزه‌ انجام گیرد وگرنه به هدفی که خداوند متعال می‌خواهد، دست پیدا نخواهیم کرد. ← شناخت دین
امام صادق (علیه‌السّلام) در بیان راه‌کار مناسب برای کسب روزی حلال می‌فرمایند: کسی که می‌خواهد تجارت کند، باید شناختی در دینش داشته باشد تا حلال را از حرام باز شناسد و کسی که شناخت دینی ندارد و به احکام تجارت ناآشناست ولی تجارت می‌کند، خود را در شبهات افکنده است.
[۳۱]
 ← شناخت مسائل خرید و فروش
امام علی (علیه‌السّلام) در روایتی می‌فرمایند: در بازار ننشیند مگر کسی که مسائل خرید و فروش را بداند و هرکه با نادانی تجارت کند، در ربا خوردن فرو می‌رود.
[۳۲]
با توجه به روایاتی که بیان شد، ائمه معصومین (علیه‌السّلام)، راهکار مناسب برای کسب روزی حلال را ابتدا شناخت دین و مسائل دینی و بعد از آن آشنا شدن با مسائل خرید و فروش بیان می‌کنند و به صراحت اعلام می‌دارند که شخصی که به این‌ها عمل نکند، خود را در شبهات و حرام گرفتار خواهد کرد. آثار روزی حلال در زندگی
[ویرایش]
برخی از آثار روزی حلال فردی است که به برخی از آثار آن اشاره خواهد شد. ← در زندگی فردی
رزق و روزی، یکی از مهم‌ترین مسائلی است که در زندگی فردی و اجتماعی بشر مطرح می‌شود، به دلیل اینکه انسان از ابتدا با آن رشد می‌کند و تا آخر عمر نیز با آن سر و کار دارد، از این‌رو آثار و فواید مهم و متعددی دارد که در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم. ←← آمرزش گناهان
خداوند متعال، همواره با اسباب مختلفی، گناهان انسان را می‌بخشد که توبه، شفاعت، عبادت و... از جمله اینهاست. یکی از اسباب دیگری نیز که سبب آمرزش گناهان انسان می‌شود، روزی حلال است. چنانچه پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در این‌باره می‌فرمایند: هر که روزی حلال خورد، فرشته‌ای به فرمان خدا بر سر وی بایستد و برایش آمرزش خواهی کند، تا از خوردن فارغ آید.
[۳۳]
 ←← استجابت دعا
استجابت دعا دارای شرایط و مقدمات بسیاری است که یکی از آنها پاک‌کردن روزی از هرگونه شبهه و حرامی است. لذا با پاک و حلال‌بودن مال، دعای آدمی به مرحله استجابت می‌رسد. یکی از اصحاب رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از آن حضرت در خواست کرد که خدای تعالی او را مستجاب الدعوه کند، حضرت به او فرمود: خوراک خود را پاک کن تا دعایت مستجاب شود.
[۳۴]
 ←← محبوب نزد خدا
در آیات و روایات بسیاری به این مطلب اشاره شده است که بنده با شرایطی در نزد خداوند محبوب و گرامی است. یکی از این راه‌ها برای گرامی‌بودن نزد خداوند، طلب روزی حلال است. حال چه بنده به این روزی دست پیدا کند و چه با تلاش‌های بسیار دست پیدا نکند در هر صورت در نزد خداوند محبوب و گرامی خواهد بود.امام صادق (علیه‌السّلام) در این‌باره فرموده است: بنده، آن زمان نزد خدا گرامی‌تر است که درصدد کسب درهمی حلال برآید و نتواند به آن دست یابد.
[۳۵]
 ←← نورانیت دل و جان
یکی از ثمرات روزی حلال در انسان، این است که اعمال صالحه او مورد قبول درگاه خداوند قرار می‌گیرد و همچنین سبب روشنایی و نورانیت دل و جان آدمی می‌شود. زیرا فردی که خود را موظف به کسب روزی حلال می‌داند و آن را یکی از واجبات می‌شمارد و در راه به دست آوردن آن تلاش و کوشش فراوان می‌کند، در اعمال دیگر خود نیز وسواس بیشتری به خرج می‌دهد، از این‌رو هم اعمال او مورد درگاه خداوند قرار می‌گیرد و هم به سبب روزی حلال، خداوند دل و جانش را روشنایی می‌بخشد. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در این‌باره می‌فرمایند: هر کس چهل شبانه روز حلال خورد، خداوند دلش را روشن و نورانی می‌فرماید.
[۳۶]
 ←← بازشدن درهای بهشت
یکی دیگر از آثار فردی روزی حلال که متوجه آخرت فرد می‌شود، باز شدن درهای بهشت است. که طبق فرموده رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) هر که از دسترنج حلال خود بخورد، درهای بهشت به رویش گشوده شود و از هر در که خواهد وارد شود.
[۳۷]
آثار دیگری نیز می‌توان نام برد: برکت مال، رقت قلب، تربیت نسل صالح. ← در زندگی اجتماعی
۱. سربار نبودن:زندگی شرافتمندانه ایجاب می‌کند که هر شخص، شغل آبرومندی را برای خود انتخاب کند و از طریق سعی و عمل خود، امرار معاش خود و خانواده‌اش را تامین بکند. چرا که نتیجه بیکاری، نداشتن مهارت و تلف‌کردن وقت این است که انسان، خود و خانواده‌اش را سربار و نان‌خور دیگران کند و چنین کسی از رحمت خدا به دور است. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌فرمایند: هر که از زور بازوی خود نان بخورد، خداوند به رحمت در او نظر نموده، هیچگاه عذابش نفرماید.
[۳۸]
۲. فقر زدایی:یکی از راه‌های حلال‌کردن مال، پرداختن زکات، خمس و سایر حقوق مالی است که خداوند بر گردن انسان قرار داده است که پرداخت آنها موجب ریشه‌کن شدن فقر شده و در کاهش تقاضای تهیدستان بسیار مؤثر است.
[۳۹]
 عوامل افزایش روزی حلال
[ویرایش]
علل متعددی را برای زیاد شدن روزی در قرآن و روایات مشاهده می‌کنیم که اجرای آن موجب افزایش روزی و رشد اخلاق و عواطف مردم در خانواده و جامعه می‌باشد که در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم. ← تقوا
خداوند در قرآن می‌فرماید: «و او را از جایی که گمان ندارد روزی می‌دهد و هر کس بر خدا توکل کند، کفایت امرش را می‌کند.» 
[۴۰]
 ← استغفار
طبق فرموده رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) که می‌فرمایند: «فراوان از خدا طلب آمرزش کنید که آن جلب روزی می‌کند.»
[۴۱]
 در می‌یابیم که یکی از مهم‌ترین اصلی‌ترین عوامل جلب روزی استغفار از درگاه خداوند متعال است. چرا که طبق فرموده اولیاء خدا استغفار درهای رحمت الهی را به روی بندگان باز می‌کند و افزایش روزی، که مقصود از آن روزی حلال است، یکی از این درهای رحمت است. ← دعا
دعا و نیایش به درگاه خداوند نیز از راه‌های بسیار مهم در جلب و افزایش روزی است. چنانچه امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرمایند: راستی خداوند عزوجل روزی مومنان را آنچنان که تصور نمی‌کنند به آنها می‌رساند و این بدان جهت است که بنده چون راه بدست آوردن روزی خویش را نداند بسیار دعا و نیایش می‌کند.
[۴۲]
 ← کتمان فقر
یکی از کلیدهای وسعت روزی حلال، پنهان‌کردن فقر است. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در این‌باره می‌فرمایند: کسی که گرسنه شود یا احتیاجی داشته باشد ولی آن را از مردمان پنهان کند و تنها نزد خداوند بگوید، بر خداوند است که یک سال روزی حلال روزیش نماید.
[۴۳]
 ← کمک و یاری به مومنان
یکی از رایج‌ترین کمک‌ها در میان مردم، انفاق و صدقه‌دادن است، که یکی ازمهم‌ترین مصادیق، کمک و یاری مومنان به شمار می‌رود.مردم عموماً عادت دارند بر حسب اعتقادات مذهبی خود، روزانه و یا هفتگی وجهی را به عنوان صدقه به دیگران بدهند. خصوصا اگر با خطری مواجه شده باشند و یا قصد سفری را داشته باشند.
[۴۴]
 این عمل علاوه بر اینکه یک نوع بیمه برای آنها محسوب می‌شود، باعث تزکیه نفس، پاکی و افزایش روزی
[۴۵]
 آنها نیز می‌گردد. ← سایر عوامل
سایر عوامل عبارتند از: تمییز کردن ظروف غذا، 
[۴۶]
 همسایه خوب بودن، 
[۴۷]
 ازدواج، 
[۴۸]
 خلال کردن دندان‌ها، 
[۴۹]
 مهمان‌نوازی، 
[۵۰]
 انگشتر عقیق، 
[۵۱]
 خوش اخلاقی و مهربانی و...
[۵۲]
 عوامل تنگ‌دستی
[ویرایش]
تنگ‌دستی دارای عوامل مختلفی است که به برخی از آنها اشاره خواهد شد. ← قطع ارتباط با خویشاوندان
از گناهانی که موجب فقر است قطع رحم یا همان قطع ارتباط با بستگان نزدیک مانند: پدر، مادر، برادر، خواهر و مانند آن است. امیرالمومنین علی (علیه‌السّلام) فرمودند: «قطع ارتباط خویشاوندی فقرآور است.»
[۵۳]
 ← سبک شمردن نماز
اهمال در نماز خواندن، بی‌توجهی به نماز اول وقت، ترک نماز جماعت، فرار از شرکت در نماز مسجد و مانند آن همگی از مصادیق کاهلی در نماز است که در روایات از آن به الاستخفاف بالصلاه
[۵۴]
 تعبیر شده است. این کارها نیز بنا بر تصریح روایات باعث فقر می‌شوند. ← قسم دروغ‌خوردن
برخی از بس که دروغ گفته‌اند این گناه به صورت عادتی زشت برای آنها تبدیل شده است. روایات به ما هشدار می‌دهند که این کار موجب فقر و تنگدستی می‌شود. امیرالمومنین علی (علیه‌السّلام) می‌فرمایند: «عادت بر دروغگویی فقرآور است.»
[۵۵]
 آثار سوء حرام‌خواری
[ویرایش]
هر مالی که انسان از راه نامشروع و حرام کسب کند، علاوه بر اینکه معصیت پروردگار را نموده و دارای عقوبت‌های اخروی است، در دنیا نیز موجب گرفتاری‌های جبران‌ناپذیر خواهد شد. ← بی برکتی اموال
حرام‌خواری برکت را از مال می‌برد. امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود: کسی که مالی را از راه غیرمشروع به دست آورد، ساختمان و آب و گل بر او مسلط می‌شود (تا مال او را تلف کند)
[۵۶]
 یعنی مال و عمر خود را در آب و گلی مصرف می‌کند که نه برای دنیا نفعی دارد و نه برای آخرتش. گویا این قطعه از زمین مامور بوده تا مال او را ببلعد. ← عدم پذیرش عبادات
خوردن مال حرام مانع قبولی عبادات است. پیامبر گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «هر شب در بیت المقدس فرشته‌ای فریاد می‌زد: «هر کس مال حرامی بخورد، خداوند هیچ عمل واجب یا مستحبی از او را نمی‌پذیرد.» 
[۵۷]
[۵۸]
سلیمان بن خالد می‌گوید: از امام صادق (علیه‌السّلام) درباره این سخن خداوند پرسیدم: «وَقَدِمْنَا اِلَی مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنثُورًا؛ 
[۵۹]
 و ما به سراغ اعمالی که انجام داده‌اند، می‌رویم و همه را همچون ذرّات غبار پراکنده در هوا قرار می‌دهیم.»حضرت فرمود: آگاه باش، به خدا قسم هر چند اعمال اینها مفیدتر و درخشنده‌تر از پارچه‌های سفید مصری باشد، از آنها پذیرفته نمی‌شود، زیرا ایشان از حرام‌خواری پرهیز نمی‌کنند.
[۶۰]
[۶۱]
پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «العِبادَةُ مَعَ اکلِ الحَرام کَالْبِناء عَلَی الرّمْلِِِ؛ 
[۶۲]
[۶۳]
 عبادت کردن با حرام‌خواری، مانند بناکردن روی زمین ریگ زار است.» یعنی چنان که بنا بدون زیرسازی محکم، خراب و نابود می‌شود و صاحب آن از آن بهره‌ای نمی‌برد، عبادت کسی که از حرام پرهیز نمی‌کند هم فایده‌ای برایش ندارد.امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: هرگاه کسی مالی از غیر راه حلال به‌دست آورد و با آن به حج مشرّف شود، چون گوید «لَبَّیْکَ اللّهُمَّ لَبَّیْکَ»، خطاب می‌رسد: «لا لّبَّیْکَ و لا سَعْدَیُکَ؛ تو نیامدی و رستگار نشدی.» یعنی حج تو با مال حرام قبول نمی‌شود.
[۶۴]
[۶۵]
 ← عدم استجابت دعا
دعای حرام‌خوار مستجاب نمی‌شود. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «کسی که لقمه حرامی بخورد، تا چهل روز نمازش قبول نمی‌شود و تا چهل روز دعایش مستجاب نمی‌گردد و هر گوشتی که در بدن او از حرام روییده شود، به آتش جهنّم سزاوارتر است و هر لقمه حرامی، باعث روییدن گوشت در بدن می‌شود». 
[۶۶]
و نیز فرمود: «کسی که دوست دارد دعایش مستجاب شود، باید از درآمد و خوراک حلال و پاکیزه بهره‌مند شود و از حرام بپرهیزد». 
[۶۷]
شخصی به پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) عرض کرد: دوست دارم دعایم مستجاب شود. حضرت فرمود: «خوراک خودت را پاک گردان و از حرام‌خواری دوری کن». 
[۶۸]
خداوند متعال به عیسی بن مریم فرمود: «به ظالمین بنی اسرائیل بگو: در حالی که مال حرامی در تصرف آنهاست، مرا نخوانند که در این حال مورد لعن من واقع می‌شوند و آنها را از نعمت‌هایم، دورشان می‌سازم». 
[۶۹]
 ← قساوت قلب
خوراکی که انسان تناول می‌کند، اگر پلید و حرام باشد، قلب را تیره می‌سازد. در این صورت دیگر از او امید خیری نیست و پند و‌ اندرز در او اثر نمی‌کنند و سخت‌ترین مناظر رقّت بار او را متاثر نمی‌کنند. امام حسین (علیه‌السّلام) به لشکریان عمر سعد فرمود: «از اینکه شما نافرمانی‌ام می‌کنید، و به سخن من گوش فرا نمی‌دهید، این است که شکم‌هایتان از حرام پر شده و بر دل‌هایتان مهر خورده و دیگر حق را نمی‌پذیرید. وای بر شما! آیا انصاف نمی‌دهید؟ آیا گوش فرا نمی‌دهید!؟» 
[۷۰]
 ← تاثیر منفی در نسل
نطفه‌ای که از آن فرزندان به وجود می‌آیند، از غذایی که پدر و مادر تناول می‌کنند، تولید می‌شود و در صورت نامشروع بودن «درآمد»، شیطان در به‌وجود آمدن این فرزندان مشارکت می‌کند و گرایش این فرزندان به گناه بیشتر می‌شود و تربیت آنها سخت‌تر و تکامل اخلاقی‌شان با مشکلات زیادتری روبه‌رو خواهد شد. لقمه حرام، چنان در جان و روان یک طفل اثر می‌گذارد که نمی‌تواند به آسانی از افاضات نورانی حق تعالی کسب نور کند و به سعادت راه یابد: خداوند می‌فرماید: «ِاذْهَبْ فَمَن تَبِعَکَ مِنْهُمْ فَاِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤکُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا... وَشارِکْهُمْ فِی الاَمْوَالِ وَالاَوْلادِ...؛ 
[۷۱]
 (ای شیطان) برو! هرکس از آنان که از تو تبعیّت کند، جهنّم کیفر شماست، کیفری فراوان...، و در ثروت و فرزندانشان شرکت جوی...»بر اساس روایات، شرکت شیطان در فرزندان آن است که نطفه فرزندان از مال حرام منعقد شده باشد.
[۷۲]
امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) می‌گوید: پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: خداوند متعال بهشت را بر کسی که بسیار ناسزا می‌گوید و باکی ندارد از اینکه هر حرف (زشتی) بگوید یا بشنود، حرام کرده است. اگر پی‌جویی کنید، چنین فردی را زنازاده یا کسی که (به سبب حرام‌خواری) شیطان در انعقاد نطفه‌اش شرکت داشته، خواهید یافت. سؤال شد آیا شیطان در این‌گونه موارد شرکت دارد؟ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: آیا این سخن خداوند را نخوانده‌ای که فرمود: «وَشَارِکْهُمْ فِی الاَمْوَالِ وَالاَوْلادِ...»
[۷۳]
امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود: «کسی که میل به زنا و خوردن مال حرام دارد، شیطان در نطفه‌اش شرکت داشته است.» 
[۷۴]
امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود: «کَسْبُ الحَرامِ یُبینُ فی الذّرّیة؛ 
[۷۵]
 درآمد حرام در فرزندان اثر (نامطلوب) می‌گذارد (و هدایت آنها را دچار مشکل می‌کند).»از این آیات و روایات به خوبی استفاده می‌شود که اگر بخواهیم فرزندان سالم، متدیّن، خوش‌خلق و تربیت‌پذیر داشته باشیم، ابتدا باید منبع درآمد ما حلال باشد و لقمه‌ای حرام به خانه نیاوریم و حرام خواری نکنیم، سپس به تربیت و تعلیم آنها همّت بگماریم. حرام‌خواری شریک بن عبدالله
[ویرایش]
شریک بن عبدالله بن سنان فرزند انس نخعی کوفی، در سال ۷۵ق در خراسان به دنیا آمد و در سال ۱۷۷ق در کوفه از دنیا رفت. وی عالمی باتقوا و فقیهی باهوش بود. مهدی عباسی او را احضار کرد و او را واداشت که یکی از این سه کار را بکند: یا منصب قضاوت را بپذیرد، یا معلم و مربی اطفال خلیفه باشد، یا یک مرتبه مهمان سفره خاص خلیفه شود.شریک خوردن طعام را اختیار کرد و آن را از دو کار دیگر آسان‌تر شمرد. خلیفه به آشپر مخصوص دستور داد تا انواع خوراکی‌های لذیذ را تدارک ببیند. چون شریک از آن طعام‌های لذیذ حرام خورد. آشپر گفت: شریک پس از خوردن این طعام. رستگار نخواهد شد و همان‌طور هم شد، زیرا آن لقمه‌های حرام چنان در او تاثیر کرد که دو کار دیگر را هم پذیرفت هم قاضی شد و هم مربی اطفال خلیفه. گویند: وقتی حواله‌ای داشت و در گرفتن آن از بیت المال سخت‌گیری می‌کرد، خزینه‌دار گفت: تو به ما گندمی نفروخته‌ای که در گرفتن آن چنین سخت‌گیری می‌کنی! گفت: بلی، چیزی مهم‌تر از گندم را فروختم و آن دین خودم است.
[۷۶]
 عاقبت حرام‌خواری
[ویرایش]
پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «هر کس در تحصیل مال بی‌باک باشد (و رعایت حلال و حرام را نکند)، خدا هم باکی ندارد که او را از هر دری وارد جهنم کند.»
[۷۷]
و نیز فرمود: «هر کس مالی را از راه حرام کسب کند، اگر آن را صدقه بدهد، از او پذیرفته نمی‌شود، اگر آن را باقی بگذارد (و بمیرد)، توشه دوزخ‌اش می‌شود.»
[۷۸]
 پانویس
[ویرایش]
 ۱.↑ دهخدا، علی‌اکبر، لغت نامه، ج۱، ص۱۰۵، تهران، نشر وزارت ارشاد اسلامی، ۱۳۶۱.۲.↑ دهخدا، علی‌اکبر، لغت نامه، ج۲، ص۹۸۳.۳.↑ بقره/سوره۲، آیه۱۶۸.    ۴.↑ بقره/سوره۲، آیه۵۷.    ۵.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۹.    ۶.↑ متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمال، ج۴، ص۴، ح۹۲۰۰.    ۷.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۱۳.    ۸.↑ ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۴، ص۴۴۵.    ۹.↑ نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، ج۱، ص۱۸۹.    ۱۰.↑ ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱۷، ص۱۴۶.    ۱۱.↑ احسان بخش، صادق، آثار الصادقین، ج۴، ص۱۸۴، قم، دارالعلم، ۱۳۶۶.۱۲.↑ احسان بخش، صادق، آثار الصادقین، ج۴، ص۱۸۴، قم، دارالعلم، ۱۳۶۶.۱۳.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۹.    ۱۴.↑ شعیری، محمد بن محمد، جامع الخبار، ص۱۳۹.۱۵.↑ خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۵۳-۳۵۴.    ۱۶.↑ جندی، عبدالحکیم، الامام صادق (علیه‌السّلام)، ص۳۵۰.    ۱۷.↑ ذاریات/سوره۵۱، آیه۵۸.    ۱۸.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۷۱، ص۱۲۸-۱۳۷.۱۹.↑ مائده/سوره۵، آیه۶۲.    ۲۰.↑ مائده/سوره۵، آیه۶۳.    ۲۱.↑ هود/سوره۱۱، آیه۶.    ۲۲.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۳۶-۳۷.    ۲۳.↑ نساء/سوره۴، آیه۲.    ۲۴.↑ ابن فهد، احمد بن فهد، عدة الداعی، ص۷۴.    ۲۵.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۷۰، ص۹۷.    ۲۶.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۳۱.    ۲۷.↑ ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۱۶۰-۱۶۱.    ۲۸.↑ تویسرکانی، محمدنبی بن احمد، لنالی الاخبار، ص۱۵۱.۲۹.↑ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۳۶۰.    ۳۰.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۲۹-۳۰، حدیث۵۲.    ۳۱.↑ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۲۸۳، بیروت-لبنان، احیاء تراث عربی.    ۳۲.↑ مجلسی، محمدباقر، حلیة المتقین، ص۳۷۹، تهران، انتشارات جاویدان، بی تا.۳۳.↑ قمی، عباس، سفینه البحار، ص۳۱۹.    ۳۴.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۹۰، ص۳۷۳.    ۳۵.↑ ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۴، ص۴۴۵.    ۳۶.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۱۶.    ۳۷.↑ ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۴، ص۴۴۶.    ۳۸.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۹.    ۳۹.↑ فراهانی فرد، سعید، نگاهی به فقر و فقر زدایی از دیدگاه اسلام، ص۱۲۶، بی جا، کانون‌ اندیشه جوان، چاپ اول، بهار ۱۳۷۸.۴۰.↑ طلاق/سوره۶۵، آیه۳.    ۴۱.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۲۱.    ۴۲.↑ احسان بخش، صادق، آثار الصادقین، ج۷، ص۱۰۳.۴۳.↑ قاسمی، محمدعلی، گشایش روزی، ص۱۱۰، انتشارات نورالزهراء (سلام‌الله‌علیها)، چاپ کوثر، چاپ اول، ۱۳۸۸.۴۴.↑ تشکر، احمد، رزق حلال، ص۴۶، قم، انتشارات صالحان، چاپ اول، ۱۳۸۷.۴۵.↑ آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، ج۱، ص۱۳۱، ح۱۰، ترجمه:‌هاشم رسولی محلاتی، دارالکتاب الاسلامی.۴۶.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۹۵، ص۲۰۰.۴۷.↑ کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، ج۴، ص۷۵۶.    ۴۸.↑ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲، ص۱۵.۴۹.↑ کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، ج۶، ص۳۷۶.    ۵۰.↑ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۹، ص۴۷۰.۵۱.↑ کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، ج۶، ص۴۷۱.    ۵۲.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۶۹، ص۴۰۸.    ۵۳.↑ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۷۶.    ۵۴.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۸۴، ص۳۳۴.۵۵.↑ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۷۶.    ۵۶.↑ محدث قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، ج۲، ص۳۱۸.    ۵۷.↑ محدث قمی، عباس، سفینة البحار، ج۲، ص۳۱۹.    ۵۸.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۱۶.    ۵۹.↑ فرقان/سوره۲۵، آیه۲۳.    ۶۰.↑ ابن‌فهد، احمد بن فهد، عدة الداعی، ص۲۳۰.    ۶۱.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۷، ص۲۰۵.    ۶۲.↑ محدث قمی، عباس، سفینة البحار، ج۲، ص۳۱۹.    ۶۳.↑ ابن‌فهد، احمد بن فهد، عدة الداعی، ص۱۴۱.    ۶۴.↑ کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۵، ص۱۲۴.    ۶۵.↑ نراقی، ملااحمد، معراج السعاده، ص۴۴۱.    ۶۶.↑ محدث قمی، عباس، سفینة البحار، ج۱، ص۱۰۲.    ۶۷.↑ محدث قمی، عباس، سفینة البحار، ج۳، ص۵۶.    ۶۸.↑ ابن‌فهد، احمد بن فهد، عدة الداعی، ص۱۲۸.    ۶۹.↑ ابن‌فهد، احمد بن فهد، عدة الداعی، ص۱۲۹.    ۷۰.↑ محدث قمی، عباس، نفس المهوم، ص۲۲۱.    ۷۱.↑ اسراء/سوره۱۷، آیه۶۳-۶۴.    ۷۲.↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۲، ص۲۰۸.    ۷۳.↑ حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۱۸۲-۱۸۳.    ۷۴.↑ حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۱۸۳.    ۷۵.↑ شیخ حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۳.    ۷۶.↑ محدث قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، ج۴، ص۴۲۶-۴۲۷.    ۷۷.↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۱۱.    ۷۸.
↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۱۴.    
 کسب حلال
پرش به ناوبریپرش به جستجو

در دین اسلام به فرد مسلمان اجازه داده نمی شود که از هر طریقی کسب کند یعنی مال بدست آورد یا مایحتاج خود و خانواده خویش را تامین کند، بلکه مسلمان باید از مسائل مربوط به کسب و کار اطلاع داشته باشد و تنها از راههای حلال (به معنای جایز و روا) کسب داشته باشد.
 محتویات۱روزی حلال در قرآن۱.۱تأمين و تضمين روزى۱.۲تلاش برای کسب روزی۲کسب حلال در روایات۲.۱تشویق به رفتن به دنبال تحصیل روزی۲.۲اهمیت کسب حلال۲.۳شناخت مسائل خرید و فروش۲.۴مرز افراط و تفریط در کسب روزی۳کسب های حرام۴پانویس۵منابعروزی حلال در قرآن
با نگاه به آیات قرآنی درمی­ یابیم که قرآن هرگز ما را به چشم پوشی از مواهب الهی دعوت نکرده است و فقر را ارزش و نعمت به حساب نیاورده و همیشه آدمی را دعوت به فعالیت نموده است تا از طریق کار و کوشش خود به روزی حلال دسترسی داشته باشد و دستور داده است که از روزی حلال و پاکیزه بخورید:
«يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلاَلاً طَيِّباً وَلاَتَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ»؛ ای مردم، از آنچه در زمین است حلال و پاکیزه بخورید و از شیطان پیروی نکنید که او برای شما دشمنی آشکار است. (سوره بقره/168)
«...كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ...»؛ از نعمت­های پاکیزه­ ای که به شما روزی داده ­ایم، بخورید.(سوره بقره/57)
در این آیات مراد از طیبات، چیزهای حلال و پاکیزه است که خداوند متعال روزی بندگانش قرار داده است و به حالت دستوری آورده است که از حلال و طیب تناول کنید.تأمين و تضمين روزى
مسئله تأمين و تضمين روزى به عنوان يك اصل مسلّم از اصول آفرينش در قرآن مجيد مطرح است. يعنى از قرآن استفاده مى شود كه تمام بندگان خدا داراى روزى مقدر هستند و در ديوان الهى هيچ كس از قلم نيفتاده است. به نمونه اى از آيات زیر توجه كنيد:«وَ ما مِنْ دابَّةٍ فِى الارْضِ الا عَلَى اللّهِ رِزْقُها...»؛ هيچ جنبنده اى در زمين نيست جز آن كه روزى آن بر خدا است.(سوره هود، آیه 6)«...و َكَايِّنْ مِنْ دابَّةٍ لاتَحْمِلُ رِزْقَها اللّهُ يَرْزُقُها وَايّاكُمْ...»؛ چه بسيار جاندارانى كه روزى خود را همراه ندارند. خداوند آنها و شما را روزى مى دهد.(سوره عنكبوت، 60)«...انَّ اللّهَ هُوَ الرَّزّاقُ ذُوالْقُوَّةِ الْمَتينُ»؛ به راستى خداوند تنها روزى دهنده و صاحب قوت و قدرت است.(سوره ذاريات، 58)«...ولاتَقْتُلُوا اوْلادَكُمْ مِنْ امْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وايّاهُمْ...»؛ ...فرزندانتان را به خاطر فقر و نادارى نكشيد كه ما روزى شما و آنها را مى دهيم. (سوره انعام، 151)
از اين آيات به طور صريح استفاده مى شود كه روزى دهنده تنها خداى متعال است و اوست كه روزى جانداران را تضمين و تأمين فرموده و با دقت در اين آيات و امثال آن، موضوع تضمين روزى به عنوان يك واقعيت تكوينى روشن مى شود.تلاش برای کسب روزی
با اين كه خداوند تعالى روزى را تضمين فرموده است، اما از اين نكته نبايد غفلت ورزيد كه تضمين روزى بدان معنى نيست كه روزى هر كس را در خانه اش مى آورند و يا از آسمان براى او مائده نازل مى كنند، بلكه مقصود آن است كه در عالم طبيعت منابع تأمين روزى جانداران پيش بينى شده است، چنان كه قرآن مى فرمايد: ...وَ قَدَّرَ فيها اقْواتَها...؛...خداوند اقوات و روزى جانداران را در جهان به اندازه قرار داد...».(سوره فصلت، 10)
ولى براى تحصيل روزى بايد كوشش كرد و از منابع گسترده الهى آن را بدست آورد كه: «وانْ لَيْسَ لِلْإنْسانِ الا ما سَعى»؛ براى انسان بهره اى جز سعى و كوشش او نيست.(سوره نجم، 39)کسب حلال در روایاتتشویق به رفتن به دنبال تحصیل روزی
شريعت مقدس اسلام براى امرار معاش ما را به تحصيل مال و كسب حلال در حدّ لازم تشويق مى كند. در حدیثی آمده است: سَهْل بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْأَشْعَثِ عَنْ مُوسَى بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفـَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عليه السلام قالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله: الْعِبَادَةُ سَبْعُونَ جُزْءًا أَفْضَلُهَا طَلَبُ الْحَلَالِ؛ نبى گرامى اسلام صلى اللّه عليه و آله و سلّم مى فرمايد: عبادت هفتاد جزء است كه برترين جزء آن طلب حلال است.(مستدرك الوسائل، ج13، ص12)
امام باقر عليه السلام فرمود: إِنِّي لَأُبْغِضُ الرَّجُلَ فَاغِراً فَاهُ إِلَى رَبِّهِ فَيَقُولُ ارْزُقْنِي وَ يَتْرُكُ الطَّلَبَ؛ من دشمن دارم كسى را كه دهان خود را به سوى خدا باز كرده و مى گويد خدايا مرا روزى ده، در حالى كه دنبال تحصيل روزى نمى رود.(وسائل الشيعة، ج17، ص28)
و در حديث ديگرى فرمود: إِنِّي أَجِدُنِي أَمْقُتُ الرَّجُلَ مُتَعَذِّرَ الْمَكَاسِبِ فَيَسْتَلْقِي عَلَى قَفَاهُ و َيَقُولُ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي وَ يَدَعُ أَنْ يَنْتَشِرَ فِي الْأَرْضِ وَ يَلْتَمِسَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ فَالذَّرَّةُ تَخْرُجُ مِنْ جُحْرِهَا تَلْتَمِسُ رِزْقهَا؛ من دوست ندارم كسى را كه دنبال كسب و كار نمى رود و بر پشت مى خوابد و در خانه مى نشيند و مى گويد خدايا روزى مرا برسان و براى اين كه از فضل روزى خدا استفاده كند گامى برنمى دارد. آنگاه فرمود: مورچه براى اين كه روزى خود را تحصيل كند از لانه اش بيرون مى رود يعنى انسان نبايد براى تهيه روزى از مورچه كمتر باشد.(وسائل الشيعة، ج17، ص30)
امام باقر عليه السّلام مى فرمايد: مَنْ طَلَبَ الرِّزْقَ فِي الدُّنْيَا اسْتِعْفَافاً عَنِ النَّاسِ وَ تَوْسِيعاً عَلَى أَهْلِهِ وَ تَعَطُّفاً عَلَى جَارِهِ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ و َوَجْهُهُ مِثْلُ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ؛ هر كس براى حفظ آبروى خود در ميان مردم، تلاش براى خانواده و نيكى به همسايه ها در جستجوى رزق حلال باشد خدا را در حالى ملاقات مى كند كه چهره اش چون ماه شب چهاردهم باشد.(كافى، ج5، ص78)
امام صادق عليه السّلام مى فرمايد: الْكَادُّ عَلَى عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّه؛ كسى كه تلاش و كوشش براى خانواده مى كند (در كسب روزى حلال) مانند مجاهد در راه خدا است.(كافى، ج5، ص88)اهمیت کسب حلال
در حديثى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم آمده است: مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْأَسَدِيُّ الْبَرْدَعِيُّ عَنْ رُقَيَّةَ بِنْتِ إِسْحَاقَ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ آبَائِهِ عليه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم لَا تَزُولُ قَدَمَا عَبْدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ أَرْبَعٍ عَنْ عُمُرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَ شَبَابِهِ فِيمَا أَبْلَاه وَ عَنْ مَالِهِ مِنْ أَيْنَ كَسَبَهُ و َفِيمَا أَنْفَقَهُ وَ عَنْ حُبِّنَا أَهْلَ الْبَيْتِ؛ هيچ بنده اى در روز قيامت قدم از قدم برنمى دارد تا درباره چهار چيز مورد بازجويى قرار گيرد: نخست از عمرش كه در چه راه آن را سپرى كرده است، دوم جوانى اش را چگونه و در چه راهى تمام كرده است، سوم از ثروتش كه از كجا بدست آورده و در چه راهى آن را مصرف كرده است، چهارم از محبت ما اهل بيت.(بحارالانوار، ج7، ص258)
کتاب بحار الانوار به نقل از کتاب "مَسَائِلِ الرِّجَالِ لِمَوْلَانَا أَبِي الْحَسَنِ الْهَادِي عليه السلام" نقل می کند که : قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْجَلَّابُ قُلْتُ رُوِّينَا عَنْ آبَائِكَ أَنَّهُ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا يَكُونُ شَيْءٌ أَعَزَّ مِنْ أَخٍ أَنِيسٍ أَوْ كَسْبِ دِرْهَمٍ مِنْ حَلَالٍ فَقَالَ لِي يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ الْعَزِيزَ مَوْجُودٌ وَلَكِنَّكَ فِي زَمَانٍ لَيْسَ شَيْءٌ أَعْسَرَ مِنْ دِرْهَمٍ حَلَالٍ وَ أَخٍ فِي اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ؛ راوى روايت مى گويد: از امام هادى عليه السلام سؤال كردم كه از پدران شما نقل مى شود كه فرموده اند زمانى بر مردم مى آيد كه كمياب است در آن زمان، برادرى كه بتوان با آن مأنوس شد و يا درهم حلالى كه بتوان بدست آورد حضرت فرمودند: بالاخره چيز كمياب يافت مى شود ولى تو در زمانى زندگى مى كنى كه بدست آوردن مال حلال و برادر كه برادرى او براى خدا باشد سخت تر از آن چيز ديگرى نيست.(بحارالانوار، ج100، ص10)شناخت مسائل خرید و فروش
امام علی علیه السلام در روایتی می ­فرمایند: در بازار ننشیند مگر کسی که مسائل خرید و فروش را بداند و هر که با نادانی تجارت کند، در ربا خوردن فرو می­ رود.[۱]مرز افراط و تفریط در کسب روزی
امام صادق علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل می نمایند که: ‍ملْعُونٌ مَنْ أَلْقَى كَلَّهُ عَلَى النَّاسِ؛ ملعون است كسى كه كَلْ (رزق، روزى و كارهاى) خود را بر ديگران افكند.(كافى، ج5، ص72)
امام سجاد عليه السّلام مى فرمايد: الدُّنْيَا دُنْيَاءَانِ دُنْيَا بَلَاغٍ وَ دُنْيَا مَلْعُونَةٍ؛ دنيا دوتا است، يكى دنياى رساننده (يعنى دنياى در حد كفايت) ديگرى دنياى لعنت شده.(كافى، ج2، ص130)
و مى فرمايد: رَوَى عُمَرُ بْنُ أُذَيْنَةَ عَنِ الصَّادِقِ عليه السلام أَنَّهُ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَيُحِبُّ الِاغْتِرَابَ فِي طَلَبِ الرِّزْقِ؛ خدا غربت رفتن در طلب روزى را دوست مى دارد.(من لايحضره الفقيه، ج3، ص156)کسب های حرام
در فقه اسلام برخی از کسب ها حرام شمرده شده اند که از جمله آنها می توان موارد زیر را نام برد:فروش اسلحه به دشمنان دیناجاره برای کار حرامتصدی ولایت و کار از طرف حاکم جائرچاپ و نشر کتب یا چیزهای مشابه گمراه کنندهکلاهبرداریکم فروشیخرید و فروش مسکراتکسب درآمد از راه قماررشوه خواریاحتکاررباانباشتن اموال و دورنمودن آن از گردش اقتصادی (که از آن اصلاحا به کنز تعبیر می شود).[۲]پانویسپرش به بالا↑ مجلسی، محمدباقر؛ حلیة المتقین، تهران، انتشارات جاویدان، بی تا، ص379 نقل از سيده معصومه جوادي زاويه، کسب روزی، سایت پژوهه.پرش به بالا↑ سید حسین اسحاقی، فعالیت های اقتصادی ممنوع در اسلام، رواق اندیشه، دی 1384، شماره 49.چند راهکار برای کسب روزی حلال در زندگی
۱۸ اسفند ۱۳۹۵ - ۰۶:۵۹
عبادت هفتاد جزء است و بالاترین و بزرگ‌ترین جزء آن کسب حلال است.
از دست ندهیدترامپ باز هم سوژه فضای مجازی شد +عکسماجرای سود یک میلیونی بانکی از قیمت خودرو چیست؟فیلم: اقدام وحشتناک تفنگدار آمریکایی در یک دبیرستانغلظت گوگرد بنزین در تهران ۳ برابر حد مجاز است+نمودار
روزنامه آٰرمان: عبادت هفتاد جزء است و بالاترین و بزرگ‌ترین جزء آن کسب حلال است. (۱) و حق فرزند بر پدرش این است كه... جز از راه حلال، روزى او را تامین نكند.(۲) امام صادق (ع) می‌فرماید:هر كس بخواهد دعایش مستجاب شود، باید كسب خود را حلال كند و حق مردم را بپردازد. دعاى هیچ بنده ‏اى كه مال حرام در شكمش باشد یا حق كسى بر گردنش باشد، به درگاه خدا بالا نمى ‏رود. در دین ما برای رزق حلال فرمولی وجود دارد. عناصر این فرمول به قرار زیرند:
به رازقیت خدا اعتقاد داشته باش: بى اعتنائى و امید نداشتن بدانچه در دست مردم است بزرگ‌ترین توانگرى است. پیامبر (ص) می‌فرماید: هر كس از غیر خدا بِبُرد، خداوند، هزینه زندگى او را تامین مى‏كند و از جایى كه انتظار ندارد، روزى‏اش مى‏دهد؛ امّا هر كس چشم امیدش به دنیا باشد، خداوند، او را به دنیا وا مى‏گذارد.(۳)
تلاش حداکثری مدبرانه، متوکلانه و صبورانه داشته باش: كسب درآمد حلال، بر هر مسلمانى واجب است. (۴) تلاش در جهت کسب روزی حلال چنان حائز اهمیت است که حضرت محمد (ص) فرمود: اگر كسی با دستش كار كند و روزی بخورد، در روز قیامت در زمره و گروه انبیا است و خدا ثواب انبیا را به او می‌دهد. (۵) اما وای به آن روزی که آدمی‌در جهت کسب روزی، بی صبری کند در این صورت طبق فرموده حضرت علی (ع)، خودش را از روزى حلال محروم مى‌كند و بیشتر از روزى مقدّر هم نصیبش نمى شود. (۶) اصلی ترین عامل رزق و روزی سعی و تلاش و فکر کردن است.
قانع باش و خانواده ات را به قناعت تشویق کن:هر كس به مقدار كفایت، قناعت كند، آسایش مى‏ یابد و براى خویش زمینه گشایش فراهم مى‌‏كند. (۷) امام رضا (ع) می‌فرماید: هر کـس به رزق و روزى کم از خدا راضى باشد، خداوند از عمل کم او راضى خواهد بود. (۸)
پیشنهاد امروز


حذف نام همسر از شناسنامه
از هر حرامی‌پرهیز کن: برای دوری از کسب درآمد حرام در زندگی برای هر امری از امور زندگی ات نظیر بهره گیری از وام، شرایط مستاجری و مالکیت و... با حاکم شرع و آگاهان به احکام اقتصادی مشورت کن تا خدای نکرده قراردادی به حرام امضا نکنی و پولی را که می‌توانی از راه حلال بدست آوری، حرامش نگردانی.
خمس مالت را بده و احسان و نیکوکاری کن:ظاهر خمس کم کردن مال است. اما باطن خمس هم برکت پیدا کردن، هم شراکت و هم سرمایه‌گذاری آخرت است. همانگونه که وقتی می‌خواهی از بانکی وام بگیری؛ ابتدا باید یک دفترچه در آنجا باز کنی؛ اگر می‌خواهی از خدا و پیامبرش(ص) وام برکت بگیری، برای خود دفترچه (سال خمسی) باز کن، حتی اگر پولی نداری.(۹) كار خیر و صدقه، فقر را مى‌‏بَرند، بر عمر مى‌‏افزایند و هفتاد مرگ بد را از صاحب خود دور مى‌‏كنند. (۱۰) چنانچه امام علی (ع) می‌فرماید:با صدقه دادن، روزی خود را فرود آورید. (۱۱) امام علی (ع) می‌فرماید: خداوند سبحان خوراک تهیدستان را در اموال توانگران قرار داده، هیچ فقیری گرسنه نمی‌ماند مگر به واسطه اینکه ثروتمندی از حق او بهره مند شده و خدا تعالی در این باره از آنان بازخواست می‌کند. (۱۲)
سحر خیز باش:پیامبر (ص) می‌فرماید: در پى روزى و نیازها، سحر خیز باشید؛ چرا كه حركت در آغاز روز، [مایه] بركت و پیروزى است.