علائم و نشانه های قبولی حجّ 

یکی از نگرانی های اولیای خدا، نگرانی از مقبول افتادن اعمال و عباداتشان به درگاه خداوند متعال است، نیز یکی از سئوالات فراگیر برای زائرین خانه خدا آن است که یک زائر از کجا بداند حجّ او مقبول واقع شده است یا نه؟ و نشانه های قبولی حجّ و یا عمره چیست؟
برای پاسخ به این پرسش دانستن چند نکته لازم است:

نکته اول: حجّ مقبول و تفاوت آن با حجّ صحیح

«حجّ صحیح» حجّی است مطابق با احکام حجّ که در مناسک حجّ فقهاء ذکر شده باشد و با تحقق آن، وجوبِ حجّ از عهده مکلف و مستطیع ساقط می شود.
اما «حجّ مقبول» به حجّی گفته می شود که علاوه بر دارا بودن شرایط صحت، دارای شرایط کمال نیز باشد، به نحوی که مورد قبول درگاه الهی و امام زمان (ع) واقع شود، بدون شک چنین حجّی علاوه بر رفع تکلیف و پاداش اخروی، دارای آثار تربیتی فراوانی برای حاجی خواهد بود.

نکته دوم: اهمیت قبولی حجّ

برای آگاهی از اهمیت قبولی حجّ، دقت در روایات معصومین (ع) در این خصوص سودمند است.

پیامبر اکرم (ص) می فرمایند:

- (أفضَلُ الأعمال ایمانٌ لا شَکَّ فیه وَ غَزوٌ لا غُلُولَ فیه و حَجُّ مبرورٌ.)(1)
«برترین اعمال، ایمانی است که تردیدی در آن نباشد، جهادی است که فریبی در آن نباشد و حجّی است که مقبول واقع شود.»
- (الحَجُّ المَبرُور لَیسَ لَهُ جَزاءٌ إلا الجَنَّهِ.)(2)
«پاداش حجّ مقبول چیزی جز بهشت نیست.»
امام سجاد (ع) از خداوند طلب می کنند که نامشان در زمره ی کسانی که حجّشان مقبول و تلاششان مشکور درگاه أحدیت است، ثبت گردد.:
(... أن تَکتُبَنی مِن حُجّاجِ بَیتِکَ الحرام المَبرُور حَجُّهُم المَکشورِ سَعیُهُم...)

نکته سوم: شرایط قبولی اعمال عبادی از جمله حجّ

شرایط قبولی عبادات

1. تقوی

قال الله تعالی: (إنَّما یَتَقَّبَّلُ اللهُ مِنَ المُتَّقین.) (مائده/ 27)
«همانا خداوند تنها اعمال پرهیزکاران را قبول می کند.»

2. عقل

قال الکاظم (ع): (قَلیلُ العَمَل مِن العاقِلَ مقبولٌ مُضاعَفٌ و کَثیرُ العَمَلِ مِن أهلِ الهوی و الجَهلِ مَردودٌ.) (میزان الحکمه، ح 14334)
«کار اندک عاقل پذیرفته و دو چندان می شود و کار بسیار اهل هوس و نادانی ردّ می شود.»

4. خلوص نیّت

قال علی (ع): (إنَّکَ لَن یُتقَبَّلَ من عَمَلِکَ إلاّ ما أخلَصتَ فیه.) (میزان الحکمه، ح 14335)
«از عمل تو هرگز پذیرفته نشود مگر آنچه که با اخلاص انجام دهی.»

5. پذیرفتن ولایت محمد و آل محمد (ص)

قال رسول الله (ص): (فَوَ الّذی نَفَسُ مُحمّدٍ بیدهِ، لا یَنفَعُ عَبداً عَمَلُهُ إلاّ بمَعرِفَتِنا و وَلایَتِنا) (میزان الحکمه، ح 797)
«سوگند به آن که جان محمد در دست اوست، کار هیچ بنده ای به حال او سودمند نیافتد مگر با معرفت و ولایت ما خاندان.»
قال الصادق (ع): (نحن أهلَ البیتَ لا یَقبَلُ اللهُ عَمَلَ عَبدٍ و هُوَ یَشُکُّ فینا.)(میزان الحکمه، ح 795)
«خداوند عمل بنده ای را که درباره ما خاندان شک و تردید کند نمی پذیرد.»

نکته چهارم: نشانه های قبولی اعمال عبادی از جمله حجّ

1. عدم رجوع به گناهان و عادات منفی قبلی
قال رسول الله (ص):
(آیه قبول الحجِّ تَرکُ ما کان علیه العَبدُ مُقیماً مِنَ الذُّنُوبِ.)(3)
«نشانه ی قبولی حجّ، ترک گناهانی است که بنده قبلاً به آنها عادت کرده بود.»
2. تصمیم گرفتن بر انجام کارهای خیری که بنده قبلاً آنها را انجام نمی داده است. (مانند نماز اول وقت، انفاق و ...)
3. احساس تغییر مثبت در خود و تصمیم بر برنامه ریزی جدید در زندگی آینده و کسب فضائل اخلاقی
4. پشیمانی از رذائل اخلاقی و گناهان قبلی و تصمیم بر اصلاح آنها
5. استجابت همه یا بخشی از دعاها
6. دریافت بشارتهای الهی مانند: رؤیای صادقه، دیدار با اولیای خاصّ الهی و مشاهده ی تغییر مثبت در روند زندگی
7. ازدیاد عشق و محبّت به خدا و اولیای او در دل
8. احساس شوق نسبت به عبادت، مناجات با خدا، خدمت به مردم و تکرار حجّ

پی نوشت ها :

1. بحار، ج 66، ص 383.
2. مستدرک، ج 8، ح 9087.
3. الحجّ و العمره، ح 741.

کسی که به حج و زیارت خانه‌ خدا موفق شده نشانه‌ قبولی حج او این است که از آن پس، مرتکب گناه نشود، امّا اگر همچنان تن به تباهی و گناه داد، این نشان از مردود بودن حجّ اوست: «من علامة قبول الحجّ إذا رجع الرجل عما کان علیه من المعاصی هذا علامة قبول الحجّ و إن رجع من الحجّ ثمّ انهمک فیما کان علیه من زنا أو خیانة أو معصیة فقد رُدّ علیه حجُّه»(1)، همچنین فرمود: «آیة قبول الحجّ ترک ما کان علیه العبد مقیماً من الذنوب.»(2)

نکته‌ مزبور شاید اشاره‌ به سرّ دیگری از حجّ باشد؛ زیرااسرار عبادت‌ها در قیامت که روز ظهور باطن افراد و اعمال آنان است ظهور می‌کند و در آن روز که اسرار فاش می‌شود هر انسانی نه تنها نتیجه، یعنی قبولی یا ردّ را، بلکه دلیل و سرّ ردّ یا قبول را هم مشاهده می‌کند: «یوم تُبلی السّرائر.»(3)

بنابراین، کسی که در دنیا توانست بفهمد حجّش مورد قبول یا نکول واقع شده، او به گوشه‌ای از اسرار حجّ رسیده است، و قهراً سبب قبول یا ردّ را هم بررسی می‌کند.

معیار ارائه ‌شده در کلام رسول اکرم‌(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره‌ نشانه‌ حجّ مقبول، در سایر عبادت‌ها نیز هست؛ چنانکه خدای سبحان درباره‌ نماز فرمود: «إنّ الصلوة تنهی عن الفحشاء والمنکر»(4)؛ گرچه خودِ نماز امری اعتباری است، لیکن حقیقت آن که مانع حدوث یا تحقق خارجی اراده‌های زشت و ناپسند است، امری تکوینی است. مبادی نفسانی فاعل، مانند تصور، تصدیق، شوق، عزم، اراده و مانند آن جزو امور تکوینی است.

حقیقت نماز برای نمازگزار نقشی تکوینی دارد. بدین صورت که انگیزه‌ها، اراده‌ها، شوق‌ها، تصمیم‌ها و عزم‌های او را تعدیل می‌کند که نسبت به خیر مصمّم باشد و از شرّ کراهت داشته، آن را ناشایست دانسته و از آن دوری گزیند. با توجه به حدیث مذکور، حقیقت و روح حجّ نیز امری تکوینی است و همان مانع اتخاذ تصمیم‌ها و اراده‌های نارواست.

خلاصه این که، حج‌گزار با انجام مناسکی که بدانها دستور داده شده از هر پلیدی پاک می‌شود، از این‌رو مادامی که به گناه آلوده نگردد، نورانی خواهد بود. چنانکه امام صادق‌(علیه السلام) فرمود: «الحاجُّ لا یزال علیه نور الحجِّ ما لم یلمَّ بذنب.»(5) مشاهده‌ این نورانیت، حج‌گزار را به پذیرش الهی حج خود امیدوار خواهد کرد.