کلیک کنید

معنای صحیح وحدت اسلامی چیست؟

پرسش

حفظ وحدت بین شیعه و اهل سنت را توضیح دهید. آیا این بدان معنا است که ما با آنها هیچ اختلافی در امور دینی و عقاید نداریم؟

پاسخ اجمالی

وحدت اسلامی به معنای یکی شدن مذاهب و یا شیعه شدن سنی، یا سنی شدن شیعه نیست، بلکه وحدت به معنای اتحاد و هم بستگی پیروان مذاهب مختلف اسلامی است. همه مسلمانان در عین حال که با هم اختلاف دارند می توانند با تکیه بر مشترکات بسیاری که دارند در برابر دشمنان اسلام صف واحدی را تشکیل دهند و از نفوذ بی گانگان و تسلط آنان بر مسلمانان جلوگیری نمایند.

پاسخ تفصیلی

وحدت اسلامی

وحدت اسلامی به معنای یکی شدن مذاهب نیست. این وحدت نه شدنی است و نه منظور داعیان این وحدت است. وحدت به معنای نادیده گرفتن اختلافات و شیعه شدن سنی، یا سنی شدن شیعه نیست.

مقصود از وحدت اسلامی همبستگی مسلمانان و اتحاد پیروان مذاهب گوناگون با وجود اختلافات مذهبی، در برابر دشمنان اسلام و بی گانگان است.

معنای صحیح وحدت شیعه و اهل سنت این است که با توجه به این که بین دو مذهب مشترکات بسیاری است، دو گروه باید بر محور این مشترکات به هم نزدیک شوند؛ برای حفظ و تعالی اسلام با همدیگر همکاری و همیاری داشته باشند؛ چرا که هر دو دشمن واحدی دارند. دشمنان اسلام، دشمنان هر دو مذهب هستند. در برابر این دشمنان و برای جلوگیری از سوء استفاده آنان از اختلافات باید در مقابل آنها بر وجوه اشتراک خود تکیه کنند، تا بتوانند بر دشمنان اسلام که دشمن مشترک شیعه و سنی هستند، از خود دفاع کنند.

شیعه و سنی، قرن‌های طولانی است که در مسائل گوناگون اختلاف نظر دارند و این امر، گاه از سوی فتنه انگیزان مایه گسست‌ها، بلکه نزاع‌های فراوان در تاریخ شده است، و بی‌گمان، یکی از عللِ ضعف مسلمانان در حال حاضر در برابر هجمه استعمار غرب، همین امر بوده است.

شیعه و سنی هر دو مسلمان و در اعتقادات، احکام، اخلاق و ... دارای مشترکات زیادی هستند، البته اختلاف هایی هم دارند که انکارشدنی نیست، اما این اختلاف ها نباید منجر به خصومت و دشمنی شود و به اساس اتحاد و برادری اسلامی ضربه وارد سازد .

علامه شرف الدین می گوید: "سیاست سبب جدایی شیعه و سنی شد، همو نیز باید سبب اتحاد شیعه و سنی شود". [1] منظور این است که سیاست استعماری و دسیسه های بی گانگان فرق اسلامی و از جمله شیعه و سنی را از هم جدا کرده است، باید سیاست اسلامی به منظور مقابله با دشمن مشترک نیز آنها را به هم پیوند دهد.

وحدت و مناظرات علمی

وحدت به معنای ترک و تعطیل کردن مباحثات و مناظرات علمی بین این دو مذهب نیست. با حفظ وحدت و یک پارچگی نیز می توان در محیط های علمی مناظرات علمی برقرار کرد؛ به گونه ای که دشمنان نیز نتوانند سوء استفاده نمایند. روشن است که برای رسیدن به اتحاد، نخست باید عوامل تفرقه و موانع اتحاد را از سر راه برداشت، و به طرفین شناختی صحیح از عقاید و افکارِ یکدیگر بخشید، و این، جز با بحث و مذاکره علمی بین دانشمندان ممکن نیست. "اتحاد" به معنای نفی آزادی اندیشه و تحقیق، حقیقتجویی و عدالت خواهی نیست. اتحادی مطلوب است که در کنار این ارزش ها مطرح گردد.

اگر این مباحثات و مناظرات علمی با روش های علمی و رعایت آداب مناظره [2] صورت گیرد، نه تنها سبب تفرقه و جدایی بین دو مذهب نخواهد شد، بلکه منجر به شناخت صحیح یکدیگر و تقریب و در نتیجه وحدت نیز می شود. از این رو مناظرات علمی نه تنها تفرقه انگیز نیست که وحدت آفرین است.

وحدت در گذر زمان

با مطالعه در تاریخ اسلام می توان شواهد فراوانی از وحدت و هم گرایی و ثمرات آن در بین مذاهب اسلامی یافت و آنها را به عنوان اسوه و نمونه به جوامع اسلامی معرفی نمود.

سیره حضرت علی (ع) بهترین الگو و اسوه برای برقراری اخوت و وحدت اسلامی است. ایشان برای حفظ وحدت مسلمانان نه تنها از حقوق خویش می گذشت، بلکه از همکاری با مخالفان خود نیز دریغ نمی کرد.

بزرگانی از هر دو مذهب شیعه و سنی در جهت پا گرفتن این وحدت کوشیده اند. افرادی؛ چون آیت الله بروجردی، حضرت امام خمینی، علامه شرف الدین، سید جمال الدین اسدآبادی، امام موسی صدر از میان شیعه و شیخ شلتوت و دیگران از بین اهل سنت را باید نام برد که در عرصه شکل گیری وحدت بین مسلمانان گام های مؤثری برداشتهاند.

با مراجعه به تاریخ نیز می توانیم شواهد فراوانی از همکاری و وحدت شیعه و سنی بیابیم. برای نمونه صاحب بن عباد شیعه، که در دوران عباسیان وزیر بود، قاضی عبد الجبار را که از بزرگان اهل سنت بود، به سمت قاضی القضاتی منصوب کرد.

در بین مسلمانان زمینه های وحدت بسیاری وجود دارد که با محور قرار دادن آنها می توان وحدت بین مسلمانان و قدرت یافتن آنها را شاهد بود؛ خدا، قرآن، رسول اکرم (ص)، حضرت علی (ع)، مسئله مهدویت، محبّت اهل بیت (ع)، دفاع از مردم فلسطین، مقابله با دشمنی های اسرائیل و آمریکا، از زمینه های وحدت امت اسلامی هستند.

[1] . شرف الدین، عبد الحسین،

اجتهاد در مقابل نص، ترجمه، دوانی، علی، ص 8،

چاپ دوم، کتابخانه بزرگ اسلامی، 1396ق.

وحدت اسلامی و ضرورت آن

*محمد کوکب

پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :

هفدهم ربیع‌الاول میلاد مسعود پیامبر رحمت به روایت شیعه و دوازدهم همین ماه میلاد آن حضرت به روایت اهل سنت است و فاصله میان این دو روز «هفته وحدت» نامیده شده است. بدیهی است که این نامگذاری معلول یک ضرورت و نیاز اجتماعی سیاسی بوده و صرفاً جنبه صوری و تشریفاتی نداشته است. به بیان دیگر، نظام ما این ضرورت را احساس کرده که اختلاف و تفرقه میان مسلمانان و خصوصاً اهل تسنن و تشیع یک توطئه استعماری است که استعمارگران خواب آن را از دهها و بلکه صدها سال پیش دیده و نقشه‌های شوم خود را جهت تعبیر این خواب کشیده‌اند. ضرب‌المثل معروف «تفرقه بینداز و حکومت کن» بهترین مصداق خود را در این قضیه نشان داده و عملاً شاهد بوده‌ایم که چگونه استعمار قدیم و جدید، با این حربه کاری دمار از روزگار مسلمانان درآورده است. تجزیه کشور بزرگ عثمانی به کشورهای کوچک از طریق تحریک تعصبهای مذهبی و نژادی و سپس مستعمره نمودن این قطعات جداشده از پیکر واحد اسلامی، یک نمونه آشکار و گواه زنده این واقعیت تلخ به شمار می‌آید. در شرایط حاضر نیز رشد گروههای تکفیری داعش و امثال آن که به سان خنجری از پشت به قلب مسلمانان فرو رفته‌اند، محصول چنین دسیسه خائنانه‌ای است.

پس آنچه مسلم و قطعی است این است که دشمنان قسم خورده اسلام پس از تجربه انواع روشها به این نتیجه رسیده‌اند که تنها راه تضعیف امت اسلامی و اجرای طرحها و برنامه‌های توسعه طلبانه‌شان، پاشیدن بذر تفرقه و تحریک احساسات مذهبی است. بنابراین باید دید که پادزهر این زهر هلاهل و سمّ قاتل چیست و چگونه می‌توان نقشه‌های شوم استکباری صهیونیستی را در این باب خنثی نمود. این واقعیت هم روشن و بدیهی است که دشمن در میان شیعیان و اهل سنت، عواملی نفوذی دارد که در لباس خیرخواهی و دفاع از حقیقت، نیات پلید او را برآورده می‌سازند. در واقع این عوامل داخلی و ایادی پیدا و پنهان دشمن، خود را حامی سینه‌چاک و دوآتشه حقیقت – چه در بین شیعیان و چه در میان سنیها – جلوه می‌دهند و هردو به رغم خصومت ظاهری با یکدیگر، عملاً پازل اربابان مشترک خود را تکمیل می‌کنند و تیشه به ریشه اسلام می‌زنند.

حال در این میان کسانی هم هستند که نه از سر عناد و غرض‌ورزی، بلکه از روی جهل و ناآگاهی آتش بیار معرکه می‌شوند و ناخواسته آب به آسیاب دشمن می‌ریزند. این دسته تنها از راه روشنگری و بصیرت‌افزایی است که متوجه خبط و خطای بزرگشان می‌شوند و از جرگه عمله بی‌جیره و مواجب دشمنان اسلام خارج می‌گردند.

مصلحان و متفکران مسلمانی همچون سید جمال الدین اسدآبادی در سده‌های اخیر ضرورت اتحاد مسلمانان را به خوبی تشخیص داده بودند و از این رو مرکز ثقل فعالیتهای فرهنگی سیاسی خود را بر این نقطه حساس متمرکز کرده بودند. به قول استاد شهید مطهری «ظاهراً ندای اتحاد اسلام را در برابر غرب اولین بار سید جمال بلند کرده. منظور از اتحاد اسلام، اتحاد جبهه‌ای و سیاسی بود، ‌یعنی تشکیل صف واحد در مقابل دشمن غارتگر.» (نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر، ص 30).

خود استاد مطهری نیز با تأسی به تعالیم حیات‌بخش قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص)، در صف و جبهه مصلحانی قرار داشت که برای تحکیم وحدت اسلامی همت گمارده و تلاشی خستگی‌ناپذیر کرده‌اند. از دیدگاه استاد، آن چیزی که مانع وحدت است بیشتر سوء تفاهماتی است که فرقه‌های گوناگون اسلامی با یکدیگر دارند؛ یعنی وقتی شیعه سنی را ناصبی بداند و سنی شیعه را مجوسی، بدیهی است که وحدتی حاصل نمی‌شود (یادداشتهای استاد مطهری، ج 7، ص 413). استاد شهید بر این باور است که رفع این سوء تفاهمها از این راه امکان‌پذیر نیست که شیعه و سنی هرکدام خود را حق مطلق بدانند و دیگری را باطل محض؛ مثلاً شیعیان بگویند تنها ما تابع پیغمبر هستیم زیرا پیغمبر خلیفه معین کرده است و ما تابع واقعی پیغمبر و خلیفه منصوب او هستیم. از نگاه استاد مطهری این گونه اقدامات چون مستلزم تحقیر و تخطئه طرف مقابل است، هر اندازه هم که مستدل باشد تجربه نشان داده که اثربخش نخواهد بود (همان، ص 414). راه حل استاد، تأکید بر نقاط اشتراک به مثابه ملاک وحدت اسلامی یعنی قرآن، سیره و سنت رسول اکرم(ص)، کعبه و حج است (حج، ص 66 و 67).

تعامل و همکاری متفکران شیعه و سنی در تحکیم وحدت و تقریب مذاهب اسلامی، خود می‌تواند زمینه‌ساز رفع سوء تفاهمات و پیوند هرچه نزدیکتر قلوب مسلمانان باشد. استاد مطهری اقدامات آیت‌الله بروجردی (مرجع تقلید بزرگ تشیع) را از یک سو و شیخ عبدالمجید سلیم و شیخ محمود شلتوت (مفتیان اعظم مصر) را از سوی دیگر، تلاشهای مؤثر شخصیتهای بزرگ اسلامی در راه ایجاد وحدت برمی‌شمارند و تداوم این مسیر را فریضه ذمّه همه شیعیان دلسوز می‌دانند (شش مقاله، ص 260-263؛ حج، ص 81 و 82).

این نوشتار را با سخنی از استاد شهید به پایان می‌برم که جان کلام در باب وحدت است: «ما این را باید بدانیم که در این عصر از هر عصر دیگر، مسلمانان بیشتر به اتحاد و رفع اختلاف احتیاج دارند. ما شیعیان این افتخار را داریم که علی(ع) بزرگترین گذشتها و فداکاریها را در زمینه خلافت انجام داد، ‌در نهایت خلوص نیت با رقبای خود همکاری و همگامی کرد، یعنی مصلحت اسلام را بالاترین مصلحتها دانست» (همان، ‌ص 82 و 83).

موضوعات مرتبط: مناسبت ها ، مطالبی در رابطه باپیامبراسلام صلی الله علیه واله

تاريخ : سه شنبه یکم مرداد ۱۳۹۸ | 23:53 | نویسنده : هیئت حسینی خور |

.: Weblog Themes By M a h S k i n:.